Tweede leven voor aangetast kunstwerk Marius van Beek

Museum Beelden aan Zee, Scheveningen. Marius van Beek: Doel van Santiago de Chile. Tot en met 17 juni.Openingstijden: dinsdag tot en met zondag 10 tot 17 uur. Informatie: www.beeldenaanzee.nl

Een afschrikwekkende beeldengroep maakte Marius van Beek (1921-2003) in 1974, geïnspireerd door de staatsgreep van Augusto Pinochet op de regering van Salvador Allende in Chili en de gruwelijkheden die zich in het najaar van 1973 hadden afgespeeld in en bij het nationale voetbalstadion in Santiago.

De beeldengroep bestond uit een goal met houten doelpalen en drie bungelende lichamen aan de lat. Voor het doel stond de keeper in de gedaante van een beul met een kap over zijn hoofd.

Jarenlang stond het kunstwerk opgeslagen in een schuur achter het atelier van Marius van Beek. De doelpalen waren al half vergaan. En dat gold ook voor de lichamen van de gehangenen, gemaakt van bruine en zwarte was, kippengaas en tentdoek. Zo trof directeur Jan Teeuwisse van het museum Beelden aan Zee de nalatenschap van Van Beek aan. Min of meer bij toeval, want eigenlijk was hij voor een ander beeld naar het atelier gekomen. Hij werd er zo door geraakt, dat hij ter plekke besloot de beeldengroep aan de vergetelheid te ontrukken.

Met steun van de stichting Doen is ’Doel van Santiago de Chile’ in brons gegoten. De stichting die de nalatenschap van beeldhouwer, journalist en oud-verzetsstrijder Marius van Beek beheert, heeft de beeldengroep in langdurig bruikleen aan het museum Beelden aan Zee geschonken. Eigenlijk was de beeldengroep niet bestemd voor een museum.

Marius van Beek had het werk willen schenken aan de directie van het Olympisch Stadion in München, waar zich net als in het voetbalstadion van Santiago ook bloedige taferelen hebben afgespeeld. Terroristen pleegden in 1972 een aanslag op de Israëlische sportploeg. Daarbij vielen zeventien slachtoffers, onder wie elf Israëlische atleten. Maar in München durfde of wilde men de beeldengroep niet accepteren. Vervolgens werd het tentoongesteld in het Stedelijk Museum in Amsterdam. De onthulling in het museum werd begeleid door liederen van de Chileense protestzanger Victor Jara, die vermoord is in het voetbalstadion van Santiago, dat door Pinochet was ingericht als concentratiekamp. Bijna 12.000 leden van de linkse volksbeweging, studenten en vrijwilligers werden daar gevangengezet. De kantoorruimtes werden gebruikt als ondervragings- en folterkamers. Mensen werden zonder enige vorm van proces gemarteld en geëxecuteerd.

Op 21 november 1973 zou in het Chileense nationale voetbalstadion de tweede kwalificatiewedstrijd tussen de elftallen van Chili en de Sovjet Unie voor het WK voetbal in 1974 worden gespeeld. De Russen weigerden echter in dit als voormalig concentratiekamp besmette stadion te spelen. De internationale voetbalfederatie Fifa bleek ongevoelig voor de Russische protesten en hield vast aan het programma. Met een symbolisch winnend doelpunt in het Russische doel werd de deelname van de Chilenen aan het wereldkampioenschap gewaarborgd.

Beeldhouwer en voormalig verzetsman Marius van Beek – vooral bekend door het Jan van Hoof bevrijdingsmonument aan de voet van de Waalbrug in Nijmegen – werd zo gegrepen door deze wrange wedstrijd en de twijfelachtige houding van de Fifa, dat hij een beeldengroep maakte, waarbij de keeper met beulskap klaarstaat voor het doel om zijn slachtoffers op te vangen en op te hangen aan de doellat.

Sinds de expositie in het Stedelijk Museum en nog enkele andere musea, was de beeldengroep nooit meer te zien voor het publiek. Voor de bronzen versie is het originele doel als model gebruikt, zodat ook alle beschadigingen en het rottingsproces dat in de loop der jaren had toegeslagen, zichtbaar zijn gebleven. Het ’Doel van Santiago de Chili’ is tot en met 17 juni te zien in museum Beelden aan Zee. Het is de bedoeling het elk jaar in of rond de meimaand te exposeren als verzetsmonument.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden