Tweede kans voor links na de Brexit

Das Ende der Sozialdemokratie', kopte de Neue Zürcher Zeitung van 21 en 22 mei op de voorpagina alsof het brekend nieuws betrof. De schrijver van het artikel, de journalist Peter Rásonyi, betoogt dat de sociaal-democratische partijen van Europa hun eigen graf graven door hun oorspronkelijke kiezers, de verworpenen der aarde, te veronachtzamen.

Wie de positie van de PvdA in de peilingen in ogenschouw neemt, moet Rásonyi gelijk geven. Maar nu heeft zich een ontwikkeling voorgedaan die sociaal-democratisch links een tweede kans zou kunnen geven: de Brexit.

Ik gebruik de uitdrukking 'verworpenen der aarde' niet ironisch. De Britten die voor het verlaten van de Europese Unie stemden, waren voor een groot deel leden van de omvangrijke maatschappelijke onderklasse, afstammelingen van een ooit zelfbewuste en strijdbare arbeidersklasse, een begrip dat ook bij links in onbruik is geraakt. Maar zij bestaat nog wel degelijk; zij is alleen van gedaante veranderd. Voor het proletariaat is een precariaat in de plaats gekomen van in permanente geldzorgen levende, al dan niet werkende armen. Deze onderklasse, die niet alleen in het Verenigd Koninkrijk maar overal in de westerse wereld te vinden is, weet zich door geen enkele politieke stroming vertegenwoordigd. Zij is in feite afgeschreven.

De sociaal-democratische partijen die aan het einde van de twintigste eeuw hun klassieke idealen zijn kwijtgeraakt, deels omdat zij door het communisme in diskrediet waren gebracht, deels omdat zij door de economische vooruitgang waren ingehaald, hadden hun kiezers geen concrete doelen meer te bieden. Rechts-liberale partijen wel. De mooiste voorbeelden hiervan zijn blingblingfiguren als Sarkozy en Berlusconi, die een totale minachting voor de onderklasse aan de dag legden, maar toch hun stemmen wisten te winnen.

Sociaal-democratische partijen als de PvdA en Labour begonnen zich in arren moede te richten op een subafdeling van de onderklasse: de immigranten. De oude blanke onderklasse werd aan zijn lot overgelaten, waardoor rechts-populistische partijen vrij spel kregen. Dat de door extreem-rechts geïnfiltreerde UK Independence Party een Brexit wist te bereiken, is de schuld van Labour, dat tijdens de campagne nagenoeg onzichtbaar was. Labour durfde zich niet aan het onderwerp immigratie te branden, bang de allochtone kiezers ook nog kwijt te raken. In plaats van met dedain over de 'laagopgeleide, xenofobe en racistische' Brexit-kiezers te spreken, zou de sociaal-democratische elite er goed aan doen na te gaan wat hun werkelijke grieven zijn. Het door Ukip opgevoerde spookbeeld van islamisering en vluchtelingenstromen is namelijk niet wat de oude blanke onderklasse parten speelt, het is de door de Europese Unie doorgedreven oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt. Dáár zouden de sociaal-democratische partijen iets aan moeten doen.

In een wonderbaarlijke omkering van rollen hebben de rechts-liberale partijen, wier aanhang garen spint bij de goedkope Oost-Europese arbeidsmigranten, een 'linkse' rol kunnen spelen in de Brexit-campagne. De sociaal-democratische partijen moeten dan maar de moed hebben om de ondankbare 'rechtse' rol te spelen.

De SP acht nu de tijd gekomen om werk te maken van oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt door Europese richtlijnen. D66, rijp voor een nieuwe facelift, wil zich een socialer gezicht geven om 'de onvrede te kanaliseren', aldus partijleider Alexander Pechtold. Nu de PvdA nog. Kom op, jongens, er zijn stemmen te winnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden