Tweede-Kamerleden schenden de Grondwet

Het is natuurlijke een harde stelling, maar het is toch echt zo dat de Tweede Kamer momenteel bezig is de Grondwet te schenden. En het kan nog ongestraft ook. Sinds het vertrek van Rehwinkel en Koekkoek zitten er geen staatsrechtdeskundigen meer in de Kamer, journalisten hebben in het algemeen weinig interesse voor dit soort onderwerpen en wetenschappers lijken roependen in de woestijn.

Erik Jurgens en Bert van den Braak

Maar in een tijd waarin over 'normen en waarden' wordt gesproken, zal het toch niet zo zijn dat we ineens onze Grondwet niet meer serieus nemen? Wat is het geval? In het voorjaar van 2002 werden vier voorstellen tot herziening van de Grondwet in de zogeheten eerste lezing aangenomen. Het gaat om belangwekkende zaken als de verkiezing van burgemeesters, waarvan nu nog in de Grondwet staat dat de regering burgemeesters en commissarissen van de koningin benoemt. Een ander voorstel betreft het correctief referendum. Burgers moeten straks op eigen initiatief kunnen beslissen over wetsvoorstellen die door de Kamers zijn aangenomen. Een kwestie die in 1999 na de Nacht van Wiegel nog tot een kabinetscrisis heeft geleid. Een derde grondwetswijziging moet samenwerking tussen bijzondere en openbare scholen mogelijk maken en het vierde voorstel gaat over tijdelijke vervanging van zwangere of ernstig zieke kamerleden.

De Grondwet schrijft voor dat na die zogeheten eerste lezing van een voorstel door de Kamer, er eerst verkiezingen moeten plaatsvinden. Zo kunnen kiezers zich over de kwesties uitspreken. In dit geval ging het om de verkiezingen van mei 2002. Al speelde de herziening van de Grondwet geen enkele rol bij die verkiezingen, dat neemt niet weg dat we op 26 mei een grondwetgevend orgaan kozen: een Tweede Kamer die bevoegd was om er in tweede lezing over te oordelen.

Het kabinet treuzelde echter nogal met indiening van de voorstellen in tweede lezing. Dat gebeurde pas in september en december 2002. En de in mei 2002 gekozen Tweede Kamer werd in januari 2003 al weer ontbonden. Daarmee kwam er ook een einde aan deze grondwetgevende vergadering.

Jammer, maar helaas zou je denken. Maar het betekent dat de procedure weer van voren af aan moet beginnen. Als de Grondwet wordt gevolgd, moeten wijzigingen wachten tot na de verkiezingen van 2007. Eerst moet het nieuwe kabinet de voorstellen opnieuw indienen. De in januari 2003 gekozen Tweede Kamer is toch vrolijk aan de behandeling van de tweede lezing begonnen. Dat kan door twee dingen komen: ofwel beseffen kamerleden niet dat zij daartoe niet bevoegd zijn, of ze vinden het wel best zo. Beide opties zijn uiterst kwalijk.

Nu zullen sceptici zeggen: juridische haarkloverij of ze doen maar. Maar een schending van de Grondwet zoals die zich nu voltrekt, kan uiteraard wel verstrekkende gevolgen hebben. Het betekent immers dat het aan een kabinet wordt toegestaan de tweede lezing over verkiezingen heen te tillen. Voortaan kan een kabinet eerst afwachten of de nieuw gekozen Tweede Kamer de voorstellen in tweede lezing welgezind is, en zo niet: dan kan het de afhandeling gewoon uitstellen tot na de volgende verkiezingen. Zeker van een (grond)wetgevend lichaam mag bovendien worden verwacht dat het zichzelf aan de wet houdt. Ook als dat toevallig niet zo goed uitkomt.

Deze gang van zaken is reden te meer om eens een einde te maken aan de poppenkast die de herzieningsprocedure nu is. Of je neemt burgers serieus en dan houd je een referendum over veranderingen, of je erkent dat het geen betekenis heeft, en dan schaf je de ontbinding en de daaropvolgende zogenaamde volksraadpleging over de herziening van de Grondwet af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden