Tweede kabinet-Kok zonder arrogante VVD

Het gaat goed met het paarse kabinet. De werkloosheid en het financieringstekort dalen. De sociale wetgeving is ook zonder fundamentele discussie gewijzigd. De verantwoordelijkheidsverdeling tussen de burger en de overheid is flink herijkt. Kortom: de herziening van de verzorgingsstaat tot een betaalbaar - dat is iets anders dan houdbaar - stelsel is een eindweegs gevorderd.

De premier kan ogenschijnlijk tevreden zijn. Juist hij was er immers sterk van doordrongen geraakt dat de toestand onbetaalbaar was geworden. Misschien kan hij zich voor deze omvorming wel zo sterk maken, omdat hij er als vakbonds- en oppositieleider zoveel toe had bijgedragen dat de zaak uit de hand was gelopen.

Intussen is de verzorgingsstaat bepaald niet door zachte heelmeesters geopereerd. Het kabinet gelooft niet in wonderen. Het heeft de wettelijk geregelde solidariteit dus waar het kon ingeruild voor individuele risicodekking door burgers of werkgevers zelf. Dat heeft de PvdA geen goed gedaan. Maar hoe kan het anders met de VVD als coalitiepartner? Misschien mogen PvdA en CDA diep in hun hart wel dankbaar zijn. De huidige regering doet, waar hun kabinet niet toe in staat bleek, maar wat wel moest gebeuren: de verzorgingsstaat saneren. Het is niet direct wat D66 met het paarse kabinet voor ogen stond, maar het is wel de realiteit geworden. De VVD kan terecht tevreden zijn.

En toen? Op naar Paars II? Het kabinet-Bolkestein? Het is één ding om de provinciale-statenverkiezingen van 1995 te winnen, maar beslissend zijn de Kamerverkiezingen van 1998. Je moet nooit te vroeg op je top zitten. De alomtegenwoordige commercie, de quasi-verzelfstandiging van openbare voorzieningen en de flexibele contracten komen de bevolking langzamerhand de strot uit. Gewone mensen willen weer een beschaafde samenleving. En jongeren willen zekerheid om een gezin te kunnen stichten. Maar de partijraad van de VVD houdt vast aan marktwerking en individualisering en bedreigt zijn eigen moraalridders met pek en veren. De politieke partij VVD en de politieke stroming 'modern liberalisme' zijn in een machteloze spagaat terechtgekomen.

En de premier? Die zal niet de geschiedenis in willen gaan als de Colijn van de sociaal-democratie. In 1998 zal de verzorgingsstaat financieel zijn gesaneerd. Er rijzen heel andere vraagstukken aan de politieke horizon van het jaar 2002. Bijvoorbeeld de vervanging van de gulden door de euro, waarvoor minister van financiën Kok zelf in 1991 in Maastricht de basis heeft gelegd. Zal hij zo een, diep in de nationale identiteit ingrijpende, gebeurtenis succesvol van regeringswege kunnen begeleiden met de VVD als coalitiepartner? Met een partij die niets wil weten van een voor de stabiliteit van de munt - en dus voor het vertouwen van de bevolking daarin - noodzakelijke Europese politieke unie? Of bijvoorbeeld de harmonisatie van de belangen van het gezin en van het bedrijfsleven. Hoe regelen we het zo, dat de opvoeding van kinderen niet het slachtoffer wordt van noodgedwongen full-time tweeverdienerschap in een flexibiliserende arbeidsmarkt? Kun je dat regelen met een VVD die voor volstrekte individualisering kiest? De vraag stellen is haar beantwoorden.

Niets is voorspelbaar in de politiek. Maar zoals het er nu naar uitziet zal de komende regering 'kabinet-Kok-II' heten. En het zal bestaan uit de PvdA, D66 en het CDA. En de VVD? Die heeft vier jaar van de macht mogen genieten, maar zal worden bedankt. Voor een kabinet-Bolkestein zal er in de liberale ideologie nèt te veel samenbindende cultuur blijven ontbreken. Daarvoor is de VVD-leider in de afgelopen jaren vermoedelijk nèt een slag te arrogant geweest jegens zijn coalitiepartners. In 1998 zal voor de VVD gelden: “Der Mohr hat seine Schuldigkeit getan, der Mohr darf geh'n.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden