Tweede golf van secularisatie komt op kerken af

Ooit was dit de weg die een protestant aflegde in zijn geloofsleven: als kind door de ouders ten doop gehouden, als jongvolwassene belijdenis van het geloof gedaan, in de kerk getrouwd, de eigen kinderen er laten dopen, vanuit de kerk begraven worden.

Maar de generaties voor wie dit gold, sterven langzaam uit en er zijn maar heel weinig jongeren die hun plaats innemen: de Protestantse Kerk vergrijst en ontgroent tegelijk. Het aandeel nul- tot vierjarigen in de Protestantse Kerk is nog maar de helft van wat dat is in de gehele Nederlandse bevolking. Geen andere leeftijdsgroep is in de kerk zo sterk ondervertegenwoordigd.

Dat concluderen onderzoekers van de Protestantse Theologische Universiteit in Groningen in het onderzoek 'Over berg en dal', dat volgende week verschijnt.

Het was de onderzoekers te doen om een beeld te krijgen van de participatie van twintigers en dertigers in de kerk, een groep die relatief weinig te vinden is in de kerkbanken. Daarvoor stuurden ze een vragenlijst naar alle (ongeveer zeshonderd) plaatselijke protestantse gemeenten in de provincies Drenthe, Friesland, Groningen en Overijssel.

Maar tijdens hun onderzoek stuitten ze op een opmerkelijke demografische ontwikkeling: er komt een 'tweede secularisatiegolf' op de kerken af. De eerste golf werd vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw veroorzaakt doordat mensen zich massaal lieten uitschrijven uit de kerk. De tweede golf kenmerkt zich door het langzaam verdwijnen van de grote groep babyboomers - nu de kern van de kerk - door ziekte en sterfte. Maar de kinderen van de babyboomers zijn veel minder kerkelijk: ze zijn vaak wel gedoopt, maar doen veelal geen belijdenis en laten hun kinderen ook niet dopen.

Volgens de Groningse onderzoekers is er geen duidelijkheid over wat er precies is gebeurd tussen deze generaties. In de kerk menen sommigen dat het christelijk geloof niet op de 'juiste' manier is doorgegeven, maar volgens de onderzoekers is dat een te snelle conclusie. Ze wijzen erop dat ontkerkelijking onderdeel is van grote maatschappelijke en culturele veranderingen in de hele maatschappij. "De ontwikkeling van de consumptiemaatschappij, de veranderingen in de rol van de vrouw, de tweede feministische golf, de groei van de populaire muziekcultuur, de opkomst van de televisie en nog meer van deze zaken droegen bij aan een snelle ineenstorting van het voorheen zo vanzelfsprekende, gedeelde christelijke discours", stelt het rapport.

Volgens onderzoeker Marten van der Meulen is het patroon dat werd gevonden in Noordoost-Nederland representatief voor de rest van protestants Nederland. "We hebben een kleine check gedaan en het demografische profiel van de onderzochte gemeenten vergeleken met het landelijke demografische profiel van de Protestantse Kerk als geheel. Dat verschilde weinig van elkaar."

Als deze ontwikkeling doorzet, is het de vraag of er over tien jaar nog kinderen worden gedoopt in de Protestantse Kerk. Hoe sterk het absolute aantal gedoopte kinderen de afgelopen jaren is teruggelopen is niet precies vast te stellen, omdat dit pas sinds 2011 landelijk wordt geregistreerd; voorheen hielden de 1600 protestantse gemeenten dit zelf bij.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden