Tweede demonstratie werd keiharde confrontatie

Het heeft wat rampen gekost om de mens duidelijk te maken dat hij een verwoestende invloed heeft op zijn omgeving. Milieu is van actiepunt beleidsterrein geworden. Hans Schmit blikt terug op milieuproblemen waarmee die ontwikkeling begon. Aflevering 2: Dodewaard Het Milieu

DEN HAAG - De herinnering aan de blokkade van Dodewaard in oktober 1980 roept vooral het beeld op van regen, veel regen. En modder, veel modder: de demonstranten liepen 'met het hoofd in de wolken en de voeten in de bagger'.

Er viel nauwelijks een onvertogen woord en kolonel Feijlbrief van de rijkspolitie kon zich op zijn eerste persconferentie beperken tot de mededeling dat er een spandoek in beslag was genomen met de tekst: 'Kernenergie vraagteken Nee komma bedankt uitroepteken.'

Elf maanden later was het beeld nagenoeg hetzelfde. Opnieuw vormde de kerncentrale aan de oever van de Waal het doelwit van een grote demonstratie en opnieuw was het nat en glibberig in het tentenkamp bij het Gat van Hagen. Het grote verschil was echter een keiharde confrontatie tussen betogers en de mobiele eenheid.

Sible Schöne, destijds een van de organisatoren en actief in de Nijmeegse Stroomgroep Stop Kernenergie: ,,De stroomgroepen zijn overal in het land ontstaan nadat in 1973 een heffing op elektriciteit was ingevoerd om de bouw van de snelle kweekreactor in Kalkar mede te financieren. Na de grote demonstratie tegen Kalkar in 1977 groeide het idee van een blokkade. We hebben mensen in de regio gevraagd wat zij daarvan vonden en er was veel steun, mits het geweldloos zou zijn. De overheid koos ook voor een deëscalerende aanpak. Er kwam een rol prikkeldraad rond de centrale, wij aan de ene kant, zij aan de andere en na twee dagen was iedereen weggeregend.'

,,Bij de tweede actie trad verharding op; de blokkade was veel anarchistischer van opzet, we konden geen afspraken maken over geweld. De overheid wilde laten zien wie de baas was. Agenten vermomd als actievoerder braken wegen open. Toen we bij de poort waren, werd traangas ingezet. Terwijl iedereen klem zat op de dijk. Totale paniek. We besloten te stoppen, we konden de eigen groepen niet in de hand houden.'

Na Dodewaard liep de beweging tegen kernenergie dood, onder meer door onderlinge ruzies, een zwakke organisatie en een gebrek aan interne democratie. De discussie ging meer over het recht op verzet, dan over alternatieven voor kernenergie, zegt Schöne, die in 1982 uit de beweging werd gegooid.

,,Kernenergie werd synoniem met alles wat slecht was. Ik vind echter dat je niet moet streven naar alternatieven voor de industriële samenleving, maar naar alternatieven binnen die samenleving', zegt Schöne. ,,Ik had niets met de landen achter het IJzeren Gordijn, vind kapitalisme niet puur slecht en het maken van winst niet bij voorbaat vies. Ik ben tevreden wanneer Shell marktleider wordt in windenergie, want ik wil wat aan het milieuprobleem doen. Maar de anderen zeiden dan niet tevreden te zijn, omdat Shell ook dan een multinational met te veel macht is. Nog steeds is de omgang met het bedrijfsleven een moeilijk punt in de milieubeweging. Het bedrijfsleven wordt nog steeds gezien als de vijand in plaats van de plek waar we onze spullen maken. Als je windenergie wilt, heb je bedrijven nodig die windmolens bouwen, op een nette manier natuurlijk. De beweging tegen kernenergie heeft wel ruimte geschapen om te praten over andere oplossingen zoals warmte-krachtkoppeling, zuinige lampen, groene stroom, wind, zon. De ramp in Tsjernobyl in 1986 heeft daaraan ook een belangrijke bijdrage geleverd. Er waren plannen drie nieuwe kerncentrales te bouwen, maar Tsjernobyl liet zien hoe een hele streek kan worden ontwricht en lange tijd onbewoonbaar wordt.'

Sible Schöne werkt sinds tien jaar bij het Wereld Natuur Fonds waar hij nu hoofd klimaat is: ,,We zijn onder meer vanaf 1995 met de energiebedrijven in de slag over groene stroom, waarvoor zij nu meer dan een miljoen klanten hebben. Het is leuker concrete zaken voor elkaar te krijgen dan je ergens tegen te verzetten. Ik geloof niet dat kernenergie door de klimaatproblemen weer een optie wordt. Er zijn betaalbare oplossingen die perspectief bieden, en waarmee binnen enkele decennia veel te bereiken valt. Kernenergie is nog steeds maatschappelijk omstreden, de bouw van kerncentrales is duur en in een vrije markt neemt geen enkel bedrijf het risico dat aan kernenergie is verbonden. Bovendien krijgen we een energiemarkt waar de consument weet wat hij koopt.'

En de kerncentrale in Dodewaard? Die is in 1997 stilgelegd. Op 9 april 2003 zijn de laatste brandstofstaven naar de opwerkingsfabriek in Sellafield gebracht. De centrale gaat veertig jaar op slot om af te koelen en wordt dan gesloopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden