Twee priesters, twee loopgraven Geestelijken bestrijden sociaal onrecht Costa Rica

SAN JOSE - Twee priesters, twee loopgraven. Zo worden de katholieke priesters Jesús Doncel en Claudio Solano in Costa Rica genoemd. Beide religieuzen staan lijnrecht tegenover elkaar in de sociale onrust bij het belangrijkste exportprodukt van Costa Rica, de bananen. Terwijl Doncel tijdens de mis de werknemers aanmoedigt strijdlustige vakbonden te vormen, predikt Solano harmonie en arbeidsrust.

MARIANO SLUTZKY

“Het Solidarismo is een beweging waarbij één gedachte centraal staat: harmonie. Het conflictmodel van vakbonden heeft in dit land nooit gewerkt.” Volgens priester Claudio Solano (55) heeft het Solidarismo meer dan een half miljoen leden in voornamelijk de bananenplantages. In de buitenwijk Curridabat van hoofdstad San José leidt hij het scholingscentrum Juan XXIII. Daar worden leiders van het Solidarismo klaargestoomd “om steun- en toeverlaat van hun collega's te zijn”. Gepassioneerd vertelt hij: “In 1972 begon ik met de Bijbel in de hand werknemers te organiseren. Vanuit het evangelie plaatste ik de stelling dat werknemers in de eerste plaats naar harmonie en vrede in hun werkplaats moeten zoeken. Die stakingen dienen nergens voor.” Het kan nòg stelliger: “Vakbonden zijn een internationale samenzwering van het eco-communisme.” En: “Wat zou Costa Rica zonder de bananenbedrijven doen? Andere broodvoorzieningen zijn hier niet. Niet alleen Costaricanen vinden er werk in, maar ook veel Panamezen en Nicaraguanen.”

Over het gebruik van insecticiden door bananenbedrijven zegt Solano minzaam: “Onzin. Er zijn gevallen van gesteriliseerde mensen die van nature zo zijn. Puur uit geldlust doen ze alsof insecticiden oorzaak daarvan zijn. Ik ken gevallen van werknemers die zichzelf met een machete verminkten om de bedrijven op te lichten.”

Ook de beschuldiging dat reguliere vakbonden niet toegestaan zijn, wijst hij af. “Waarvoor heeft men vakbonden nodig? Vanuit het Solidarismo regelen wij het overleg met bedrijven en wij hebben een centraal fonds voor gevallen van niet vergoede ziektekosten en andere calamiteiten.” Over zijn collega Jesús Doncel drukt hij zich opeens mild uit. “Ik betreur het dat hij zijn politieke activiteiten binnen de kerk doet. Maar ik kan dat niet verbieden.”

“Solidariteit met wie? Harmonie voor wie? Alsof de bedrijfsleidingen van de bananenbedrijven op consensus uit zijn. Zelfs met de mensen van het Solidarismo voeren ze geen dialoog: ze dicteren.” In zijn snikhete kamer naast zijn kerk memoreert priester Jesús Doncel (58) zijn strijdpunten: “De straffeloosheid van dergelijke bedrijven is enorm. Ze betalen wat en wanneer ze willen. Ze kunnen zomaar mensen ontslaan, laten er geen vakbonden toe en nemen niemand aan voor langer dan drie maanden om sociale premies en ontslagprocedures te omzeilen.”

“Sinds 1985 is het Solidarismo de enige gesprekspartner van de bedrijfsleiding van Dole. Toen organiseerden de multinationals in deze regio een bindend referendum: vakbonden òf Solidarismo. Door het omkopen van werknemers heeft het Solidarismo gewonnen.”

“De propagandamachine werkt nog steeds enorm: ze bouwen bioscopen, organiseren feesten met gebraden vlees, delen cadeautjes uit. Nu nog heeft Dole in dit gebied vier p.r.-medewerkers in dienst.” De uit Spanje afkomstige priester is de stuwende kracht achter de strijd tegen de bedrijfsleiding van de bananenmultinationals Dole, Chiquita en Geest International. “Geen van deze drie giganten is beter dan de andere.”

In zijn door bananenplantages omringde woonplaats, Rio Frio, moet hij zijn betoog om een uur 's middags onderbreken, want dan zoemt de bel van het bananenbedrijf Dole. “Symbolisch voor de greep van het bedrijf”, zegt hij, als er weer stilte is. “De huizen van de werknemers, de bioscoop, het restaurant en de waterpomp zijn eigendom van bananenbedrijf Dole.”

“Hier worden bananen beter behandeld dan mensen”, zegt hij op weg naar de dichtstbij zijnde bananenplantage. “Vroeger trokken ossen de gekapte bananentrossen. Om dat uit te sparen gebeurt dat tegenwoordig met menselijke kracht. Mannen doen een gordel om het middel en fungeren als locomotief van de 'bananentreintjes'.”

Nadat de bananen zijn gewassen worden ze voorzien van een sticker. 'Gran Canaria', staat erop. “Nog zo'n slimmigheid van bananenbedrijven”, zegt Doncel. “Ze zetten die sticker op, vervoeren ze naar de Canarische Eilanden en ontlopen zo de EEG-quota voor de 'dollar-bananen'.”

Even later vraagt hij aan de piloot van het spuitvliegtuigje hoe laat er bespoten zal worden. “Wij moeten de mensen tevoren waarschuwen, want de piloten noch bedrijfsleiding letten op of er mensen aan het werk zijn tijdens de besproeiing. Nog steeds wordt het in Europa en de VS verboden chemisch middel Demagón als insekticide gebruikt. Het vloeit weg naar de rivieren en de omliggende vegetatie krijgt ook de lading gif over zich heen. Een paar jaar geleden zijn er drie kinderen overleden aan de gevolgen van het inademen van Demagón.”

Opvallend is het gemak waarmee Doncel de plantage binnenkomt en het feit dat ploegleiders hem ongemoeid rond laten kijken. “Er moet veel gebeuren voordat ze priesters de toegang weigeren”, verklaart hij. Hoewel: “Een paar dagen geleden ontving ik een gerechtelijk dwangbevel. Het bananenbedrijf Geest International heeft een aanklacht tegen mij ingediend. De dag daarvoor had ik tijdens de mis gezegd dat de huidige paus ook voor het stichten van vakbonden is en dat het een recht van werknemers is voor hun belangen op te komen. Kan Geest International daar niet mee leven? Hun zaak.”

Het meest tergend vindt Doncel het niet toelaten van vakbonden. “Wie over vakbonden begint, wordt ontslagen. En dat terwijl zelfs de Amerikaanse vakbondscentrale AFL-CIO thans actie aan het voeren is om Costa Rica uit de lijst van begunstigde handelspartners van de VS te schrappen vanwege de uitsluiting van vakbonden.”

Ontmoedigd raakt hij niet. Maar hij kent evengoed zijn beperkte mogelijkheden. “Ik kan helaas weinig voor de werknemers doen. Ik kan slechts gevallen van onrechtvaardigheid bij de naam noemen en de werknemers de christelijke waarden over hun recht om zich te organiseren vertellen. Meer niet.”

“Mijn kracht en inspiratie vind ik terug in de Bijbel. Onze Heer bekommerde zich toch ook om het recht van de zwakken? In het Oude Testament staat duidelijk dat God geen slaven wil. De priesters van het Solidarismo verkiezen eerder feestcommissie te zijn, maar ik kan het lot van deze mensen niet negeren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden