Twee nieuwe EU-leiders, maar nog niet één geluid

Donald Tusk. Beeld belga
Donald Tusk.Beeld belga

De meester van het compromis, zo noemde de nieuwe voorzitter van de Europese Raad, Donald Tusk, zijn voorganger Herman Van Rompuy zaterdagavond. Dat compromis lijkt Van Rompuy tijdens de Europese top over de verdeling van topfuncties opnieuw gevonden te hebben. Naast Tusk, de huidige premier van Polen, werd de Italiaanse minister van buitenlandse zaken Federica Mogherini tot nieuwe EU-buitenlandchef benoemd. Tusk is man, conservatief-liberaal en populair bij Noord-Europese collega's, Mogherini vrouw, sociaal-democraat en Zuid-Europees.

Ook zijn de twee stromingen in dat andere thema dat de agenda beheerste - Rusland en Oekraïne - nu vertegenwoordigd. Polen is samen met enkele Oost-Europese partners voor een harde lijn tegen het Kremlin, terwijl Italië warme banden nastreeft, vooral op energiegebied. Mogherini is bijvoorbeeld een groot voorstander van de South Stream, een geplande Russische gaspijpleiding die de machtspositie van energiereus Gazprom in Zuid-Europa aanzienlijk moet versterken.

Die uiteenlopende visies kwamen al direct naar voren op de persconferentie waarop beide uitverkorenen zich presenteerden. Toen Van Rompuy de vraag kreeg of er een compromis tussen de twee visies op Rusland bereikt was, nam Tusk als eerste het woord. "We hebben in de EU verschillende standpunten over Oekraïne en Rusland, maar het is nu de bedoeling dat Federica en ik samenwerken."

Zijn Italiaanse collega noemde even later andere uitdagingen dan Rusland, die juist veel aandacht moeten krijgen. De economische problemen in Europa zijn prioriteit nummer één, en op veiligheidsgebied moet ook aandacht zijn voor de instabiliteit in Noord-Afrika en met name Libië. "Dat is niet alleen een probleem voor de mediterrane landen, maar voor heel Europa."

Hoewel de Oost-Europese wens van een buitenlandchef die prioriteit geeft aan stellingname tegen Rusland dus niet vervuld is, lijken deze landen toch voorzichtig terrein te winnen. Voor het eerst vervult iemand vanachter het vroegere IJzeren Gordijn een van de grote EU-posten. Daarmee wordt recht gedaan aan de ontwikkeling die Polen het afgelopen decennium heeft doorgemaakt. Het land is met 38 miljoen inwoners een machtsfactor in Centraal-Europa en Warschau manifesteert zich met een actieve diplomatie en een forse modernisering van de krijgsmacht. Verder onttrekt Polen zich al jaren aan de Europese economische misère met een stabiele groei en zien Nederland en het Verenigd Koninkrijk Warschau als een belangrijke partner voor wensen als vrije markt en solide begrotingen.

Nadat de keuze voor Tusk en Mogherini was gemaakt, spraken regeringsleiders tijdens een diner verder over Oekraïne. Eerder op de dag hadden ze al van gedachten gewisseld met de Oekraïense president Petro Porosjenko. Tijdens het diner is besloten om de Europese Commissie verdere sancties te laten voorbereiden. Die kunnen over een week - mits Rusland dan geen stap terug heeft gedaan in het oosten van Oekraïne - ingevoerd worden.

Op de langere termijn worden ook binnen Navo-verband plannen gemaakt voor snel inzetbare troepen. Die moeten Rusland weerhouden van inmenging in de Baltische staten. De Britse krant Financial Times meldde vrijdag dat het Verenigd Koninkrijk met de Baltische staten, Denemarken, Noorwegen en Nederland aan een gezamenlijke expeditiemacht werkt. Defensie wil niet op de berichten reageren, maar bronnen bij de Britse en Estse ministeries van defensie bevestigden tegenover Trouw het bericht, inclusief de Nederlandse deelname.

Federica Mogherini. Beeld BELGA
Federica Mogherini.Beeld BELGA
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden