Twee moeders voor een kind kan per 1 april

Nederland toont zich wederom gidsland op het terrein van het familierecht. Positie van 'meevader' nog niet geregeld.

ROB PIETERSEN

Lesbische moeders jubelen dat de laatste vorm van discriminatie eindelijk verdwijnt. Per 1 april wordt het juridisch ouderschap van lesbische paren gelijkgesteld aan dat van heteroseksuele paren. De partner van de moeder ('de meemoeder') is dan zonder een adoptieprocedure ook juridische moeder van het kind.

"Dit is een heel majeure ontwikkeling, waarmee Nederland wereldwijd vooroploopt, net als indertijd met het homohuwelijk", aldus André Nuytinck, hoogleraar burgerlijk recht aan de Radboud- en de Erasmus Universiteit. "Op het gebied van familierecht is Nederland nog steeds gidsland. Absoluut."

Volgens de nieuwe wet wordt de meemoeder bij getrouwde lesbische stellen of geregistreerd partnerschap automatisch ook juridisch moeder. Bij samenwonende stellen kan dat via erkenning, een procedure die veel eenvoudiger is dan de adoptieprocedure die nu moet worden gevolgd.

De wet geldt overigens alleen als de donor anoniem is. Bij een bekende donor bepaalt de moeder, dus de barende vrouw, wie de tweede juridische ouder van het kind wordt: de donor of de meemoeder.

"Ook al is er geen biologische bloedverwantschap tussen kind en meemoeder, er geldt dus wel een juridische bloedverwantschap. Dat is uniek", zegt Nuytinck. En dat heeft een keerzijde, erkent hij. "Hoewel het familierecht binnen Europa steeds uniformer wordt, zullen er altijd verschillen blijven. Dat heeft ook te maken met culturele verschillen tussen volkeren. Dit wordt in het buitenland niet erkend. Lesbische ouders die met hun kind naar het buitenland verhuizen, zullen voor het juridisch ouderschap van de meemoeder dus toch nog een adoptieprocedure moeten doorlopen."

Voor de meevader bij mannenstellen blijft de lange, dure adoptieprocedure voorlopig ook noodzakelijk. "Dat is feitelijke discriminatie", aldus Nuytinck. Staatssecretaris Teeven erkent dat en heeft beloofd daaraan te werken. "Juridisch ligt dat nóg ingewikkelder", zegt de hoogleraar. "Een anonieme donor kan buiten beeld blijven. Maar een moeder is een moeder en blijft altijd de derde betrokkene ten opzichte van het mannenpaar."

'Nederland Gidsland' heeft naast het juridische ouderschap voor mannenstellen nog een blinde vlek: de rechten rond het draagmoederschap en wensouders. Nuytinck: "Wat dat betreft lopen we achter bij landen als Rusland en Oekraïne. Wensouders moeten hier hun kind na de geboorte adopteren, ook al zijn zij genetisch gezien de enige echte ouders. Dat heeft bijvoorbeeld als nadeel dat ondanks alle goede afspraken de draagmoeder op het laatste moment kan gaan dwarsliggen als ze het kindje wil houden. Of dat de wensouders afhaken als het kindje bijvoorbeeld gehandicapt is. Ook daar gaat Teeven, althans de onlangs door hem ingestelde Staatscommissie familierecht, naar kijken."

Met het toestaan van het homohuwelijk op 1 april 2001 begon vrijwel meteen de roep om een Wet lesbisch ouderschap, die dus precies dertien jaar later wordt ingevoerd. Nu gaat eerst de genoemde commissie aan de slag, vervolgens starten de consultatierondes en het parlementaire traject, schetst Nuytinck. "Zo rond 2025 zijn waarschijnlijk ook de blinde vlekken rond mannenstellen en draagmoederschap in de wetgeving weggewerkt."

'Vooral de rol van de donor wordt verzwakt'
Bij 'Meer dan Gewenst', de stichting die zich inzet voor lesbo's, homo's en biseksuelen die gekozen hebben voor kinderen binnen hun relatie, gaat op 1 april de vlag uit. Maar er zitten wel haken en ogen aan de Wet lesbisch ouderschap die dan ingaat, waarschuwt bestuurslid en kinderwenscoach Sara Coster. "Vooral de rol van de donor wordt hiermee verzwakt. Die moest toestemming geven voor adoptie door de meemoeder, maar dat gaat nu dus volledig buiten hem om."

Er zijn flink wat voordelen voor de meemoeder, stelt Coster, maar ze ziet ook een minpunt. "Gek genoeg is ook de positie van haar verzwakt: als de bio-moeder het op haar heupen krijgt en iemand anders laat erkennen."

En er is nóg een valkuil, waarschuwt Coster. "Het lijkt er nu op alsof alles straks vanzelf gaat. Dat is niet zo. Lesbische stellen moeten bij de geboorteaangifte een verklaring van de stichting donorgegevens meenemen. Daaruit moet dan blijken dat er is geïnsemineerd met zaad van een onbekende donor. Zonder die verklaring geen ouderschap voor de meemoeder."

De stichting organiseert 5 april een bijeenkomst over de nieuwe wet. Zie www.meerdangewenst.nl.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden