Twee moeders voor een kind kan per 1 april

'Op 1 april maken we er een nieuw feestje van.' Beeld Reyer Boxem

Lesbische moeders jubelen dat de laatste vorm van discriminatie eindelijk verdwijnt. Per 1 april wordt het juridisch ouderschap van lesbische paren gelijkgesteld aan dat van heteroseksuele paren. De partner van de moeder ('de meemoeder') is dan zonder een adoptieprocedure ook juridische moeder van het kind.

"Dit is een heel majeure ontwikkeling, waarmee Nederland wereldwijd vooroploopt, net als indertijd met het homohuwelijk", aldus André Nuytinck, hoogleraar burgerlijk recht aan de Radboud- en de Erasmus Universiteit. "Op het gebied van familierecht is Nederland nog steeds gidsland. Absoluut."

Volgens de nieuwe wet wordt de meemoeder bij getrouwde lesbische stellen of geregistreerd partnerschap automatisch ook juridisch moeder. Bij samenwonende stellen kan dat via erkenning, een procedure die veel eenvoudiger is dan de adoptieprocedure die nu moet worden gevolgd.

Tweede juridische ouder
De wet geldt overigens alleen als de donor anoniem is. Bij een bekende donor bepaalt de moeder, dus de barende vrouw, wie de tweede juridische ouder van het kind wordt: de donor of de meemoeder.

"Ook al is er geen biologische bloedverwantschap tussen kind en meemoeder, er geldt dus wel een juridische bloedverwantschap. Dat is uniek", zegt Nuytinck. En dat heeft een keerzijde, erkent hij. "Hoewel het familierecht binnen Europa steeds uniformer wordt, zullen er altijd verschillen blijven. Dat heeft ook te maken met culturele verschillen tussen volkeren. Dit wordt in het buitenland niet erkend. Lesbische ouders die met hun kind naar het buitenland verhuizen, zullen voor het juridisch ouderschap van de meemoeder dus toch nog een adoptieprocedure moeten doorlopen."

Voor de meevader bij mannenstellen blijft de lange, dure adoptieprocedure voorlopig ook noodzakelijk. "Dat is feitelijke discriminatie", aldus Nuytinck. Staatssecretaris Teeven erkent dat en heeft beloofd daaraan te werken. "Juridisch ligt dat nóg ingewikkelder", zegt de hoogleraar. "Een anonieme donor kan buiten beeld blijven. Maar een moeder is een moeder en blijft altijd de derde betrokkene ten opzichte van het mannenpaar."

 
Volgens de nieuwe wet wordt de meemoeder bij getrouwde lesbische stellen of geregistreerd partnerschap automatisch ook juridisch moeder

Wensouders
'Nederland Gidsland' heeft naast het juridische ouderschap voor mannenstellen nog een blinde vlek: de rechten rond het draagmoederschap en wensouders. Nuytinck: "Wat dat betreft lopen we achter bij landen als Rusland en Oekraïne. Wensouders moeten hier hun kind na de geboorte adopteren, ook al zijn zij genetisch gezien de enige echte ouders. Dat heeft bijvoorbeeld als nadeel dat ondanks alle goede afspraken de draagmoeder op het laatste moment kan gaan dwarsliggen als ze het kindje wil houden. Of dat de wensouders afhaken als het kindje bijvoorbeeld gehandicapt is. Ook daar gaat Teeven, althans de onlangs door hem ingestelde Staatscommissie familierecht, naar kijken."

Met het toestaan van het homohuwelijk op 1 april 2001 begon vrijwel meteen de roep om een Wet lesbisch ouderschap, die dus precies dertien jaar later wordt ingevoerd. Nu gaat eerst de genoemde commissie aan de slag, vervolgens starten de consultatierondes en het parlementaire traject, schetst Nuytinck. "Zo rond 2025 zijn waarschijnlijk ook de blinde vlekken rond mannenstellen en draagmoederschap in de wetgeving weggewerkt."

'Vooral de rol van de donor wordt verzwakt'
Bij 'Meer dan Gewenst', de stichting die zich inzet voor lesbo's, homo's en biseksuelen die gekozen hebben voor kinderen binnen hun relatie, gaat op 1 april de vlag uit. Maar er zitten wel haken en ogen aan de Wet lesbisch ouderschap die dan ingaat, waarschuwt bestuurslid en kinderwenscoach Sara Coster. "Vooral de rol van de donor wordt hiermee verzwakt. Die moest toestemming geven voor adoptie door de meemoeder, maar dat gaat nu dus volledig buiten hem om."

Er zijn flink wat voordelen voor de meemoeder, stelt Coster, maar ze ziet ook een minpunt. "Gek genoeg is ook de positie van haar verzwakt: als de bio-moeder het op haar heupen krijgt en iemand anders laat erkennen."

En er is nóg een valkuil, waarschuwt Coster. "Het lijkt er nu op alsof alles straks vanzelf gaat. Dat is niet zo. Lesbische stellen moeten bij de geboorteaangifte een verklaring van de stichting donorgegevens meenemen. Daaruit moet dan blijken dat er is geïnsemineerd met zaad van een onbekende donor. Zonder die verklaring geen ouderschap voor de meemoeder."

De stichting organiseert 5 april een bijeenkomst over de nieuwe wet. Zie Meer dan Gewenst.

 
Wat dat betreft lopen we achter bij landen als Rusland en Oekraïne

'Nu heeft ze dus eigenlijk geen rechten. Dat is toch een raar gevoel'
Ze hadden gehoopt dat hun dochter Branwyn al direct bij haar geboorte in augustus 2013 twee moeders op haar geboortebewijs zou krijgen. Maar zo snel kwam de wet niet. "Dan maken we er op 1 april, meteen nadat we op het gemeentehuis in Groningen alle papieren hebben ingevuld, maar een nieuw feestje van", zegt Myrna Salomons.

Myrna (39, links op de foto boven) en Katrina (28) Salomons kennen elkaar sinds 2008, via een online computergame. "We raakten aan de praat, werden verliefd en Katrina nodigde me uit voor een date bij haar in Engeland. Dat was in augustus 2008. In januari 2009 ben ik haar en haar spullen met de auto gaan ophalen." Ze trouwden in 2012. De kinderwens was toen allang ter sprake gekomen. "Onze afspraak was dat ik, gezien mijn leeftijd, de eerste baby mocht dragen, Katrina de tweede. Toen zich binnen onze vriendenkring een donor aandiende, ging het snel."

Omdat de vader geen anonieme donor is, werd Katrina niet meteen bij de geboorte officieel meemoeder. Myrna: "Daardoor heeft ze nu dus eigenlijk geen rechten. Dat is toch een raar gevoel. Logisch dat vooral zij dus heel erg heeft uitgekeken naar 1 april."

De vader blijft in beeld, zo hopen de moeders. "We gaan Branwyn vertellen wie haar vader is, de bedoeling is dat hij haar minstens één keer per maand ziet. Dat is belangrijk voor een kind. En hoe het later gaat, zien we dan wel weer."

'Hij zou niet aan mijn sterfbed mogen zitten. Dat is toch pijnlijk?'
Lin McDevitt en Moniek van der Kroef, met zoon Koen

Ze voelt zich zijn moeder. Ze ís zijn moeder. Al bijna 32 jaar. Maar toch ontbreekt er iets. Het laatste juridische stapje. Dat gaan Lin McDevitt (59) en zoon Koen van der Kroef dinsdag in het Haagse stadhuis regelen. Om kwart voor twaalf, geen minuut later. "We hebben lang genoeg gewacht."

De Australische reisde in 1978 door Europa. Het idee was voor een paar maanden, de liefde zorgde ervoor dat ze bleef. Haar partner Moniek baarde in mei 1982 hun zoon. De relatie liep in 1994 stuk, Koen pendelde tussen beide moeders. "Moniek en ik zijn toen naar de rechtbank gestapt om co-ouderschap aan te vragen. Dat werd geweigerd. De wet voorzag nog niet in duo-moederschap, de rechter was niet bereid er op vooruit te lopen."

Toen in 2001 het homohuwelijk werd erkend, voelde het voor Lin alsof 'bijna alle vormen van discriminatie tegen mij als lesbische werden opgeheven'. Bijna. Alleen haar juridische relatie met Koen kon nog niet worden vastgelegd. "Meemoeders konden minderjarigen adopteren, maar Koen was al volwassen. Dit ene stukje gelijkheid ontbrak. Binnen het erfrecht bijvoorbeeld, was en bleef hij voor mij een vreemde. Toen ik mijn testament liet maken, adviseerde de notaris hem als pleegkind op te nemen. Als ik buiten Nederland een ongeluk krijg en in het ziekenhuis beland, mag hij niet aan mijn sterfbed zitten. Dat is toch pijnlijk allemaal?" Lin is nu nog op vakantie in Californië. Dinsdag is ze terug. Zeker. "En als Koen dan helemaal officieel familie is, ga ik naar het COC om ze te bedanken dat ze zo hun best hebben gedaan."

 
Toen ik mijn testament liet maken, adviseerde de notaris hem als pleegkind op te nemen
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden