Twee kerken, twee werelden

Tussen Den Bosch en Utrecht liggen grote rivieren en een treinreis van een half uur. Een korte afstand dus, gemarkeerd door grote waterwegen. Een waterscheiding. Een waterscheiding is ook een omslagpunt. En werkelijk, er is tussen die twee steden iets gebeurd,

Loop 's ochtends door het centrum van Den Bosch en 's middags door dat van Utrecht. De bevolking is anders,

Bij de eerste valt je de gegoede burgerij op, vrouwen met duur haar en zonnebankbruin gezicht, mannen in scherpgepunte leren schoenen, een vouw in de broek. Bont is niet ongewoon, een pels voor de vrouw, een muts voor de man.

Bij de tweede is het voorkomen vormelozer, jonger. Veel studenten in groepen of groepjes. Jeans, windjack, sneakers. Utrecht is een stad voor goedkope kleding, nuchtere winkels. In Den Bosch is de middenstand eleganter, winkelinterieurs zijn zorgvuldig op hun glans ontworpen. Utrecht is Zeeman, Den Bosch De Bijenkorf,

Terwijl juist in het groeiende Utrecht De Bijenkorf is uitgebreid en die in Den Bosch is gesloten.

Utrecht is Holland, in Den Bosch begint Frankrijk. Bourgondië. Het liefst hadden ze er in zandsteen gebouwd. Alles, Niet alleen die kerk. De kerk die de stad definieert. De Sint-Jan.

Utrecht heeft, historisch gezien, een vergelijkbare kerk, maar daarvan is vooral de toren behouden. Van de Domkerk resteert een uitgekleed rompstuk. Beide oorspronkelijke roomse kerken werden geconfisqueerd bij de Reformatie, Den Bosch later dan Utrecht, maar in Den Bosch gaf Napoleon de kerk terug aan de katholieken.

Beide steden zijn bisschopssteden, Utrecht is zelfs zetel van de kardinaal, maar die celebreert de mis in een onopvallend kerkgebouw.

Den Bosch ademt veel meer katholicisme. De Sint-Jan is roomse glorie. Uitbundig houtsnijwerk, kruiswegstaties in olieverf aan de wanden, een Lijdensaltaar met opengeklapte luiken en achter een zee van bloemen een Mariabeeld, gehuld in een mantel kostbaarder dan dat van de dames buiten.

De Domkerk heeft een pronkgraf van een gesneuvelde admiraal op de plaats waar eens het hoog altaar stond. En in een zijnis een zandstenen altaarretabel met heiligen van wie de koppen zijn afgeslagen. Eronder een quiz-achtige tekst: 'Herken de Heilige'.

De rest is gothische verlatenheid.

Het citypastoraat van de PKN spant zich zeer in om de Domkerk warmte te geven, in de zijwand is jaren geleden een café gebouwd, dat met zijn serre van glas en staal de aangrenzende historische Pandhof ontsierd.

Men zoekt nabijheid en oecumene, er wordt dagelijks gebeden en soms gezongen. Muziek is er op zaterdagmiddagen, met orgel, orkest en cantorij. Gratis. Men leeft van aftrekbare giften.

Een vrijwilliger leidde twee Duitse toeristen rond, die niet begrepen hoe zo'n kathedrale kerk protestants kon zijn. 'Die Kirchen in Utrecht sind leer,' zei de gids in zijn beste Duits en vertelde van een nieuwe stadswijk voor tachtigduizend mensen, zonder één kerk.

De Sint-Jan wordt in leven gehouden door een pastorale eenheid waarin negen kerken zijn gefuseerd, maar de kerkenadem was er warmer dan in de Dom, zeker nu, in de donkere dagen voor Kerst, waarover morgen meer, bij de blik op de stallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden