Twee kemphanen, één land

Vicepresident Machar keert terug en moet met aartsvijand Kiir Zuid-Soedan op de rails krijgen

Zuid-Soedan staat op een tweesprong nu Riek Machar gisteren terugkeerde en opnieuw werd beëdigd als vicepresident. Machar en zijn aartsrivaal president Salva Kiir hebben de keuze. Ze kúnnen het land sturen in de richting van vrede en verzoening. Maar in de uiterst gespannen situatie waarin vijanden moeten samenwerken, kan een kogel van één dwaas Zuid-Soedan opnieuw in lichterlaaie zetten.

De machtsstrijd tussen Kiir en Machar, ieder met een achterban van haviken en tot de tanden toe bewapende strijders, escaleerde in december 2013 in een bloedige oorlog. De al langer bestaande afkeer tussen de Dinka van Kiir en het Nuervolk van Machar mondde uit in diepe etnische haat. Machar vluchtte uit de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba en zette een basis op in het oosten van het land, bij de grens met Ethiopië.

Onder internationale druk werd in augustus een vredesverdrag gesloten. Met de aankomst van Machar gisteren in Juba is de situatie terug bij waar het allemaal begon. Lang streden de Zuid-Soedanezen voor autonomie, maar toen het land zich in 2011 eindelijk mocht afsplitsen van Soedan en zelf de zaakjes op orde mocht gaan stellen, leidde dat niet tot voorspoed.

De eigenwijze Kiir en Machar hebben sindsdien 50.000 doden op hun geweten. Ruim twee miljoen mensen sloegen op de vlucht en rapporten van mensenrechtenorganisaties beschuldigen beide zijden van gruwelijke oorlogsmisdaden. De economie staat er zo beroerd voor dat zelfs de bierbrouwerij de deuren moest sluiten wegens gebrek aan ingrediënten.

De samenwerking tussen Kiir en Machar zal dan ook moeizaam worden. Dat bleek al toen Machar de afgelopen week dagelijks zijn aankomst moest uitstellen omdat een van beide partijen zijn komst met pesterijen onmogelijk maakte. Internationale hulpverleners in Juba bleven binnen hun ommuurde en zwaarbeveiligde vestingen. De bevolking waagde zich nauwelijks op straat, waar het wemelde van geüniformeerde mannen met wapens.

De vrede is weliswaar getekend, maar op tal van plaatsen in Zuid-Soedan wordt nog gevochten - en ook dat verschijnsel is helaas niet nieuw. Sommige commandanten van Kiir en Machar luisteren niet naar hun bazen en zijn krijgsheren geworden in hun eigen regio's. Onbetaalde strijders terroriseren de bevolking. De weerzin onder andere volken tegen vooral Dinka maar ook Nuer, is beangstigend groot.

De murw geslagen bevolking blijft hopen dat politici zich gezamenlijk gaan inzetten voor de opbouw van het land. De vraag is echter hoe. De staatskas hebben zij met hun kornuiten al leeggeroofd. Het land is bijna volledig afhankelijk van de olieproductie, maar die is door de oorlog fors gedaald en de prijs is gekelderd.

Al bij de onafhankelijkheid was Zuid-Soedan nauwelijks ontwikkeld. Wat er was, is deels door de oorlog kapotgemaakt. Het leiderschap zal de internationale gemeenschap opnieuw om steun moeten vragen. Maar hoe bereidwillig is die nadat een verbijsterend groot deel van de miljarden die het land ontving, belandden op privé-bankrekeningen in het buitenland.

Aanvankelijk knepen donoren een oogje dicht voor de diefstal en corruptie waarvan iedereen op de hoogte was. Toen het te gortig werd en er aan de bel werd getrokken, hadden Zuid-Soedanese leiders de smaak te pakken en waren zij niet meer te remmen. Hoe een herhaling te voorkomen?

Een regering van nationale eenheid lost het probleem Zuid-Soedan niet op. De kemphanen moeten uit elkaar worden gehouden. Maar of ze ooit zullen beseffen dat het hún taak is om Zuid-Soedanezen een goede toekomst te bieden, blijft de vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden