Twee keer in de huid van 'ridder met droef gelaat'

CD OPERA

Valery Gergjev

Massenet

Don Quichotte

Mariinsky

'Ik zou zelfs naar hem gaan luisteren, al zong hij de hele avond alleen maar 'God, heb meelij'. Geloof me, hij kan deze woorden op zo'n manier zingen dat God, mocht Hij bestaan, hem hoe dan ook zal horen, en dat Hij daar op dat moment meelij zal tonen met alles en iedereen."

De woorden zijn van Maxim Gorki en ze gaan over de Russische bas Fjodor Sjaljapin (1873-1938). Een legendarische zanger, die aan het begin van de 20ste eeuw uit de Russische anonimiteit werd gerukt door Sergei Diaghilev, die de bas in Parijs de titelrol in Moessorgski's 'Boris Godoenov' liet zingen. Het was het begin van een wereldcarrière voor een zanger die ondanks dat imposante basgeluid vooral ook bekend werd vanwege zijn groot acteertalent; een soort mannelijke Maria Callas avant la lettre.

Voor deze Sjaljapin componeerde Jules Massenet in 1910 een van zijn laatste en ontroerendste opera's: 'Don Quichotte'. Het werk ging in Monte Carlo in première en had mede door Sjaljapin een ongekend succes. Zo'n vijftien jaar later nam Sjaljapin de slotscène van de opera, waarin Don Quichotte in het bijzijn van zijn trouwe Sancho Panza sterft, voor de grammofoon op. Verplichte luisterkost voor beginnende en gearriveerde operazangers en dat niet vanwege het feit dat Sjaljapin op die opname beide rollen vertolkt, maar omdat hij zo fantastisch met die welluidende stem kon acteren. We zouden het gesnik en de dramatische uithalen in deze rationelere tijden misschien onder het kopje overacting plaatsen, maar indruk maakt het nog steeds.

Of José van Dam en Ferruccio Furlanetto naar Sjaljapins opname hebben geluisterd is de vraag, maar ik vermoed van wel. De Belg en de Italiaan zingen en spelen de titelrol in 'Don Quichotte' ieder op hun eigen manier. Van Dam in een productie van de Brusselse Munt uit 2010 onder leiding van Marc Minkowski die nu op dvd verscheen (Naïve), en Furlanetto in een cd-opname uit 2011 in de nieuwe concertzaal van het Mariinsky Theater onder leiding van Valeri Gergjev (op het eigen Mariinsky label).

De productie in de Munt markeerde het afscheid van het operatoneel van veteraan Van Dam, een van de beste Belgische zangers ooit. Daarom alleen al is deze opname historisch te noemen. Van Dam heeft niet de orgelende laagte voor de partij, en de stem heeft in de hoogte veel van zijn glans verloren, maar dat deert allemaal niets. Van Dam kruipt in de huid van de 'ridder met het droeve gelaat' zoals alleen hij dat kan. Zijn gezichtsuitdrukkingen zijn onvergetelijk en hij krijgt van dirigent Minkowski alle tijd om zijn rol vocaal en theatraal uit te bouwen.

De enscenering van Laurent Pelly draait om de droomwereld die Don Quichotte voor zichzelf geschapen heeft, en ziet er prachtig uit. De Dulcinea van Silvia Tro Santafé mist wat verleiding in de registerovergangen maar zingt zeker expressief. En Werner van Mechelen glorieert aan het eind van de vierde akte als hij zijn 'meester' met alles wat hij heeft verdedigt. Mooi theater.

Dat doet Andrei Serov, ondanks zijn wat te lichte stem, op de cd-opname ook. De Dulcinea daar is Russin Anna Kiknadze, een aantrekkelijk klinkende mezzo met dat diepe Slavische geluid, maar met een dictie van niks. Furlanetto is een echte bas, die op zijn mooist klinkt in de laagte. Het superieure legato van de Italiaan is een wonder om naar de luisteren. Maar in de slotscène overspeelt Furlanetto net als Sjaljapin zijn hand. Gergjev, die de opera waarschijnlijk vanwege de link met Sjaljapin op het affiche zette, toont affectie en affiniteit met Massenets idioom. En toch is Minkowski wat dat betreft heer en meester. Zijn voorliefde voor de romantische Franse opera hoor je in elke maat van deze meesterlijke partituur. Hoe Minkowski en het orkest van de Munt de entr'actes spelen, dat is pure magie.

DVD OPERA

Marc Minkowski

Massenet

Don Quichotte

Naïve

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden