Opinie

Twee gevangenen in één cel: goedkoop, maar niet goed

Het gebrek aan privacy bij meerpersoons celgebruik kan tot irritaties leiden. Beeld anp

ESTHER VAN GINNEKEN   Ex-gevangenen gaan vaker in de fout als ze hun detentie negatief hebben beleefd. Twee personen in één cel is daarom geen goed plan, stelt Esther van Ginneken.

Staatssecretaris Fred Teeven heeft plannen gepresenteerd om het meerpersoons celgebruik op te schroeven naar 50 procent. Dat betekent dat de helft van de cellen in gevangenissen bevolkt zal worden door twee gedetineerden. Tot nu toe was het percentage dubbelcellen 15 procent.

De toename van dubbelcellen wordt in Nederland niet - zoals in veel andere landen wel het geval is - ingegeven door een celtekort. Integendeel: het grote aantal lege cellen betekent dat veel gevangenissen moeten sluiten. Het plaatsen van gedetineerden op één cel is een bezuinigingsmaatregel.

Contact
In een onlangs gepubliceerd onderzoek in het International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology is aangetoond dat gedetineerden in Nederland die een cel delen een negatievere detentiebeleving hebben. Ze vinden het contact met gevangenispersoneel van mindere kwaliteit, wat die negatievere beleving grotendeels verklaart. Juist dit contact is belangrijk voor het waarborgen van de veiligheid in een gevangenis, het snel signaleren van problemen en de persoonlijke begeleiding van gedetineerden.

Je zou misschien verwachten dat gedetineerden die een zwaardere tijd hebben in de gevangenis minder snel opnieuw de fout ingaan. Uit Amerikaans onderzoek is echter gebleken dat het tegenovergestelde waar is.

Het is moeilijk voor personeel om toezicht te houden op wat er in een cel gaande is. De aanwezigheid van een celgenoot belemmert de mogelijkheid tot persoonlijke begeleiding in de vertrouwde (en vertrouwelijke) celomgeving. Gedetineerden zullen zich vaker tot hun celgenoot wenden. Dit kan zowel positieve als negatieve gevolgen hebben. Gedetineerden kunnen steun bij elkaar vinden en samen de dagelijkse sleur doorbreken. Echter, het gebrek aan privacy kan ook tot irritaties en in het ergste geval tot geweld leiden.

 
De toename van dubbelcellen wordt in Nederland niet - zoals in veel andere landen het geval is - ingegeven door een celtekort

Met deze recente ontwikkeling wordt een belangrijk vraagstuk genegeerd: wat willen we bereiken met een gevangenisstraf? Op dit moment lijkt de functie van gevangenissen voornamelijk te bestaan uit het opsluiten van ongewenste burgers. Uit het oog, uit het hart. Daarmee bereiken we weinig op de lange termijn, terwijl het merendeel van de gedetineerden vroeg of laat weer terugkeert in de samenleving.

Langetermijnbelang
De plannen om het percentage meerpersoonscellen te verhogen zijn al goedgekeurd door de Kamer, dus het is nu vooral belangrijk om incidenten te voorkomen en het risico op recidive niet verder te vergroten. Door voldoende activiteiten aan te bieden, bijvoorbeeld, kan de tijd dat gedetineerden (samen) in hun cel doorbrengen worden beperkt. Ook moet er ruimte en tijd zijn voor een-op-een gesprekken tussen gedetineerden en medewerkers.

Wellicht dat het pleidooi voor sobere regimes gehoor vindt bij de kiezer, maar het langetermijnbelang van een veilige en sociale samenleving hoort uiteindelijk voorop te staan. Een menswaardige behandeling van gedetineerden draagt bij aan hun resocialisatie.

Naast persoonlijke begeleiding van medewerkers hebben gedetineerden baat bij zinvolle activiteiten, zoals opleidingen en werkervaring die kansen bieden na vrijlating. Voor de meeste mensen begint de straf pas echt als ze de gevangenis verlaten en als tweederangs burgers worden behandeld. De 'nazorg' is dus minstens zo belangrijk in het voorkomen van recidive.

Het is tijd om na te denken over hoe we de schadelijke gevolgen van een gevangenisstraf kunnen beperken. Twee op één cel en een sober regime zijn (op korte termijn) goedkope, maar geen goede oplossingen - en op de lange termijn zelfs duurder, als recidive toeneemt.

Esther van Ginneken: universitair docent criminologie aan Liverpool Hope University in Engeland en aangesloten bij Stichting Mens en Strafrecht (MENS)

 
Voor de meeste mensen begint de straf pas echt als ze de gevangenis verlaten en als tweederangs burgers worden behandeld
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden