Twee eeuwen geleden werd de kiem gelegd

Is 'de kiem leggen' een courante uitdrukking, vraagt een lezer zich af. De uitdrukking staat namelijk niet in Van Dale, maar is wel geregeld in Trouw te lezen.

De uitdrukking 'de kiem leggen (voor/van iets)' stond de afgelopen twee decennia gemiddeld zo'n vijf keer per jaar in Trouw. Ook in andere media is deze uitdrukking vrij regelmatig te vinden.

Dat 'de kiem leggen' niet in Van Dale staat, wil niet zeggen dat de uitdrukking onjuist is. Integendeel. Het ontbreken van deze uitdrukking in Van Dale is een omissie: de uitdrukking blijkt al ongeveer 200 jaar gangbaar te zijn. Elk woordenboek bevat wel zulke omissies. Het werk van de woordenboekmaker is er onder meer op gericht zulke omissies weg te werken.

De uitdrukking wordt meestal gebruikt in de passieve vorm: '(toen) werd, was, is de kiem gelegd voor/van....' Een minder bekende variant, die ook niet in Van Dale te vinden is, luidt: '(toen) werd, was, is de kiem geplant voor/van....'.

Zowel 'de kiem leggen voor/van' als 'de kiem planten voor/van' wordt nu vrijwel alleen figuurlijk gebruikt in contexten als 'de kiem leggen voor de crisis, de revolutie' en betekent dan 'het begin maken van, de oorsprong vormen van'.

Vroeger werden beide uitdrukkingen ook letterlijk gebruikt, waarbij met 'kiem' een ontkiemd zaadje werd bedoeld, dat in de grond werd gestopt om het tot wasdom te laten komen.

De laatste jaren dient, 'het zaad planten, zaaien voor' soms als alternatief voor 'de kiem leggen van/voor', mogelijk onder invloed van de Engelse uitdrukking to sow the seed of.....

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden