Twaalf jaar later

Het was de eerste keer dat ik echt geraakt werd door een veelbesproken opiniestuk. Het is alweer twaalf jaar geleden dat Paul Scheffers essay 'Het multiculturele drama' uitkwam. Een linkse rakker nota bene, die vreesde dat het koesteren van de migrantenidentiteit (lees: de islam) niet samenging met emancipatie van die groep. Ach, als je bedenkt wat er hierna nog aan vuiligheden in de naam van een zogenaamd islamdebat zou volgen, leest zijn angst anno 2012 bijna lieflijk en voorzichtig.

In de loop der jaren heb ik met veel mensen over deze onderwerpen gesproken. Erudiete mensen, slimme mensen, linkse mensen, journalisten, politici, wetenschappers. De meesten vonden dat het debat 'wel wat constructiever' gevoerd had kunnen worden. Over één ding echter, waren ze unaniem opgetogen. Moslims, zo spraken zij in koor, zijn in ieder geval wel het debat aangegaan. Ze discussieerden, spraken zich uit, gingen het gesprek aan. Thema's als homoseksualiteit, vrouwenonderdrukking, de scheiding tussen kerk en staat - de meningen waren niet aan te slepen. Kortom, moslims vonden het hele islamdebat misschien niet leuk, maar ze zijn er wél door geëmancipeerd. Een onbedoeld positief effect van jarenlang islamgekrakeel. Zo lijkt Scheffer ondanks zichzelf zijn zin te hebben gekregen.

Het is een visie die getuigt van volkomen misplaatste borstklopperij: zonder de politiek aangezwengelde onderwerpen, zou de islamitische gemeenschap dus gelijk de vrouw van Lot in een zoutpilaar zijn veranderd. Willoze slachtoffers van het onvermogen zich aan hun knellende religieuze tradities te ontworstelen. Wat een onderschatting van de ontwikkelingskracht van de mens.

Want wat is emancipatie? De burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten, verschillende slavenopstanden, of zelfs de Dolle Mina's: allemaal waren het bewegingen van onderop. Mensen die achtergesteld of gediscrimineerd werden, kwamen hiertegen in het geweer. In het Nederlandse islamdebat ging het toch wel een beetje anders. Eerst formuleerden publicisten wat volgens hen 'de islam' wel of niet was. Vervolgens fulmineerden zij tegen de door henzelf veronderstelde achterlijkheden. Kwesties die voor het overgrote deel van de moslims geen enkel punt vormden, werden zo onderwerp van rabiate discussies.

Ineens moest elke moslim een mening hebben over zaken die totaal niet relevant waren voor hun functioneren in deze samenleving, zoals afvalligheid of het invoeren van de sharia. Wekenlang kon een onderwerp als het wel of geen handen schudden tussen mannen en vrouwen de voorpagina's beheersen. Zo werden zaken die hooguit theologisch interessant waren, onderwerp van maatschappelijk ongenoegen.

Is dat emancipatie? Nee, dat is het overnemen van de angsten van een publicerende elite. Het sussen van de sensatiebeluste berichtgeving. Een ware emancipatiebeweging had de daadwerkelijke oorzaken van achterstelling - sociale en maatschappelijke uitsluiting - luidkeels aangekaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden