Tv-zender steekt de draak met realitysoaps

Volkomen nep, maar huiveringwekkend echt. Die wat paradoxale constatering overheerst in de talrijke nabeschouwingen op ’Le Jeu de la Mort’ (het spel van de dood), eerder deze week uitgezonden op televisiezender France 2.

Het format was als volgt. Tachtig kandidaten werd voorgehouden dat ze meededen aan de selectie van een nieuw op te zetten realityshow: ’La Zone Xtrême’. De laatste voorronde betrof een spel waarbij in een afgesloten ruimte iemand zat die vragen moest beantwoorden. Telkens als hij geen antwoord op een vraag wist, moest een van de deelnemers hem een stroomstoot toedienen, oplopend tot 440 volt.

Sommigen aarzelden. Maar de camera’s zoemden, het publiek juichte en de presentatrice drong aan. „Laat je niet imponeren”, roept ze als uit de cabine de eerste pijnkreten opstijgen. En: „Maak je geen zorgen, wij nemen alle consequenties op ons”. Tachtig procent van de kandidaten was bereid tot het uiterste te gaan. Slecht negen procent stopte bij de eerste pijnkreten.

Wat de deelnemers niet wisten was dat de betreffende persoon een acteur was en dat zij helemaal geen echte stroomstoten toedienden. De bedenkers van het programma lieten zich inspireren door het bekende experiment van Stanley Milgram. Deze Amerikaanse psycholoog toonde in de jaren zeventig aan hoe gedwee mensen zijn indien er een legitiem geachte autoriteit in het spel is. Die autoriteit, zo luidt de boodschap van Le Jeu de la Mort, heet tegenwoordig ’televisie’.

Op hun manier wilden de makers kritiek leveren op de steeds verdergaande trend van realitysoaps, met name die van het Franse TF1, de grootste commerciële zender van Europa. Hoezeer deze zender doelwit was, bleek tijdens een vervolgdocumentaire die daags na ’Le Jeu de la Mort’ werd uitgezonden.

’Beschikbare hersenruimte’ luidde de titel van de documentaire, naar de beruchte uitspraak van Patrick Le Lay, één van de grote bazen van TF1. In 2004 stelde die: „Voor een reclameboodschap is het nodig dat het brein van de televisiekijker beschikbaar is. Onze programma’s hebben tot doel dat te bewerkstelligen, door het te ontspannen en te vermaken. Wat wij aan Coca Cola verkopen is beschikbare hersenruimte.”

In de documentaire op France 2 stelde de filosoof Bernard Stiegler dat televisie vandaag de dag het meest primitieve aspect van mensen voor het voetlicht brengt. „Driften worden op een niet eerder in de geschiedenis vertoonde wijze uitgebuit.” Endemol-France, producent van tal van realityshows, reageerde gisteren geërgerd op de actie van France 2. „Deze vertrekt vanuit het idee dat televisieproducenten en zenders uit zijn op steeds meer trash”, aldus een woordvoerster. „Dat is gewoon niet waar! Ik geloof niet in een samenleving die almaar decadenter wordt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden