Tv kijken als intiem en verrijkend ritueel

Tv kijken doen we natuurlijk altijd door de ogen van de maker. We worden eventjes deelgenoot van zijn denk- en leefwereld en zijn specialisme. Zo beziet Hans Goedkoop (NTR/VPRO) de Gouden Eeuw met de blik van de historicus. Deze week hing hij uit een helikopter om te verduidelijken hoe je aan het landschap kunt zien of het is ingericht door een vorst of door een republiek. Hij zweefde boven De Beemster, drooggelegd in de tijd van de republiek, en wees de rechthoekige kavels aan. "In een vorstendom zou in het midden een paleis staan, waar alle wegen naartoe zouden leiden. In het landschap van een republiek zie je gelijkheid. Gemaakt door de burger, voor de burger. Ieder hetzelfde stukje rechthoek."

Goedkoops VPRO-collega Michael Schaap is vooral antropoloog. In 'De hokjesman' duikt hij onder in subculturen: hij leeft met hen en maakt hun evenementen mee. Puur etnografisch veldwerk. Om het nog wat echter te doen lijken, kleedt Schaap zich als een traditioneel onderzoeker: driedelig pak met vlinderstrik, zoals Harrison Ford in 'Raiders of the lost ark'.

Vorige week belichtte hij de Volendammers in een enigszins cynisch portret, gisteren waren het de Molukkers. Ze kwamen uit de verf als een ouderwets respectvol en gastvrij volk. Ouderen nooit in het openbaar tegenspreken, maar als het eten op tafel staat mag iedereen aanschuiven. Het ideaal van een eigen republiek, de RMS, leeft nog altijd hevig. De RMS bestáát, vinden de Molukkers, al is het denkbeeldige land slechts door één natie erkend: Benin. Schaap sprak een man die in de cel had gezeten omdat hij in 1975 koningin Juliana wilde gijzelen. "De plattegrond van Soestdijk hadden we uit de Story", sprak hij opgewekt. "Juliana was het vast met jullie RMS eens geweest. Het was een lieve vrouw", dacht de programmamaker.

Hier begaf Schaap zich even op het terrein van de psycholoog, wat toch vooral het handelsmerk is van die andere VPRO-programmamaker Michiel van Erp. In zijn nieuwe serie 'Hollands welvaren' toont hij de enerverende psyche van de deftige dame. Hij pluist niet uitgebreid haar stamboom na, wat een historicus zou doen, noch plaatst hij de adellijke 'subcultuur' in het geheel van de Nederlandse samenleving. Nee, Van Erp wil weten wat gravin Van Limburg Stirum ertoe drijft om gedetineerden weer op het rechte pad te krijgen.

Met zijn vertrouwenwekkende aanpak slaagt hij erin werelden te ontsluiten die ondanks zestig jaar televisie voor velen onbekend waren. Of het nu het Wiener Ball is in Noordwijk of, zoals gisteren, de chique Rotterdamsche Manege. Een vrouw vertelde dat ze veel troost kreeg van haar paard sinds de dood van haar man. Dat is Van Erp ten voeten uit: doordringen in de zieleroerselen van de mens. Toch krijgt het bij hem nooit een Ikon-achtige zwaarte. "De ambachtsvrouwe van Kloetinge heeft na de opnames een rustpauze ingelast", zei Van Erp gisteren met milde spot over zijn nogal dominante gastvrouw.

Aardig om deze week weer eens te ontdekken hoe verschillend tv-makers de mens en zijn omgeving kunnen beschouwen. Als kijker zit je bij elk programma in een ander hoofd. Wat een zeer intiem, én - bij een beetje intelligente maker - ook verrijkend avontuur kan zijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden