Tussenpaus of blijvertje? Rob Jetten heeft het moeilijk aan de vooravond van de verkiezingen

Rob Jetten Beeld ANP

Hij heeft de ‘gunfactor’, en maakte sinds zijn lancering nog weinig fouten. Toch heeft D66-fractievoorzitter Rob Jetten het moeilijk aan de vooravond van nieuwe verkiezingen: het grote publiek kent hem nog nauwelijks. Na de Europese verkiezingen beslist hij of hij definitief opgaat voor het partijleiderschap.

Een fractievoorzitter in de Tweede Kamer moet wat meters maken, elke week. Lopend van de ene uithoek van het gebouw van de Tweede Kamer naar de andere. Lopend naar het ministerie waar het coalitieoverleg plaatsvindt. Heen en weer naar de plenaire zaal. En altijd loopt D66-fractievoorzitter Rob Jetten met een lach op het gezicht, zelfs als hij zich even onbespied waant.

Het onverwoestbare humeur van Jetten (32) is inmiddels op het hele Binnenhof bekend. In de wandelgangen van D66 zelf lijkt het sinds het vertrek van Alexander Pechtold of de stemming opgeruimder is, meer ontspannen. Ook Pechtold kon af en toe zingend langs de fractiekamers lopen, daar niet van. Maar de vorige nummer één van D66 stond van nature in de vechtstand, altijd klaar voor een stevige politieke confrontatie. Rob Jetten wacht rustig op zijn moment. Hij ziet zichzelf als iemand ‘van de inhoud’.

Jetten wordt ook minder omringd door een entourage van spindoctors en assistenten. Die benen niet de hele dag achter hem aan. Het hoeft allemaal niet zo ingewikkeld, straalt de nieuwe D66-fractievoorzitter uit. Vergaderingen met andere fractievoorzitters uit de coalitie met VVD, CDA en ChristenUnie zijn sneller klaar. Jetten is ‘effectief en betrouwbaar’, zeggen de andere partijen. Het kost minder tijd dan toen Pechtold de onderhandelingen voerde. Pechtold was een politicus van veel theater, ook binnenskamers. Die mocht deals graag beklinken met een glas. De praktische Jetten tikt sneller af. Een generatiekwestie, beweert hij zelf. “Er zijn in de Tweede Kamer opeens heel veel dertigers , die doen het op een iets andere manier”, zei Jetten onlangs bij ‘Pauw’.

Een half jaar is Rob Jetten nu fractievoorzitter van D66, vanuit het niets, zo leek het wel. Hij was nog maar anderhalf jaar Kamerlid.

D66 nam een risico. Zelden lanceert een politieke partij een compleet nieuw gezicht vlak voor een periode van verkiezingen, zoals nu. De partij houdt de vingers gekruist. Jetten is de afgelopen maanden met grote behoedzaamheid ‘gebracht’. Maandenlang was hij nauwelijks buiten het Binnenhof te zien. Na gehakkel bij een tv-camera had hij in zijn eerste week al de bijnaam ‘RobotJetten’ te pakken. Maar de rest van het parcours verliep vrijwel foutloos. In stilte maakte de nieuwe fractievoorzitter een ronde langs D66-afdelingen in het land. Eerst maar eens rustig de basis leggen, was het devies. Eerst maar eens de energie steken in optredens in de Tweede Kamer. Interviews gaf hij tot voor kort maar weinig.

Lancering

De tv-debatten bij de campagne voor de Provinciale Staten waren voor veel kiezers het eerste moment dat ze hem búiten de Tweede Kamer in actie zagen. Hij kwam volgens het Debatinstituut uit de bus als de grote verrassing. “Jetten pikte scherp en met flair het klimaatonderwerp voor de neus van Jesse Klaver weg”, luidde het oordeel.

“Die tv-debatten deed Jetten goed”, zegt ook Jack de Vries, de voormalige campagnestrateeg van het CDA, die de lancering van de nieuwe D66-fractievoorzitter met meer dan gemiddelde belangstelling volgt. Want een relatief onbekend Kamerlid dat opeens de belangrijkste man wordt, dat scenario komt hem bekend voor. De Vries was de mannetjesmaker van Jan-Peter Balkenende die in 2002 als nieuwkomer onverwacht verkiezingen won.

Het recept voor een succesvolle lancering van een politieke nieuwkomer is gebaseerd op drie pijlers, stelt De Vries. De nieuwe politicus moet authentiek zijn. De lancering moet in rustige stappen verlopen. En als derde: de kunst is vooral om te zorgen dat de nieuwe man of vrouw onbeschadigd blijft. Dat laatste, vreest De Vries, kan nog moeilijk worden voor Jetten.

“Hij heeft tot nu toe niet veel fouten gemaakt. Maar de omstandigheden zijn niet gunstig om onbeschadigd te blijven. D66 had een slechte uitslag bij de Provinciale Statenverkiezingen. En in mei bij de Europese verkiezingen waarschijnlijk weer. Met die slechte uitslagen moet hij over twee jaar de lijsttrekker worden bij de Tweede Kamerverkiezingen. Je gunt iemand een makkelijker start”, zegt De Vries. Zelf zou hij een ander scenario hebben gekozen. “Pia Dijkstra als tussenpaus was handiger geweest. Zoals GroenLinks met Klaver en Van Ojik deed.”

Klaver is Jettens grote concurrent. Beide partijen hebben veel jonge kiezers, D66 relatief zelfs nog meer dan GroenLinks. Beeld ANP

D66 koos liever meteen voor een jonge fractievoorzitter. Daarmee heeft de partij zich stevig gepositioneerd tegenover de grote concurrent van de laatste jaren, GroenLinks. Beide partijen hebben veel jonge kiezers, D66 relatief zelfs nog meer dan GroenLinks. Onderzoeksbureau Ipsos riep D66 met 21 procent jonge kiezers uit tot ‘de nummer één’ onder jongeren. Jetten kent die concurrentiestrijd van dichtbij, uit de gemeenteraad van Nijmegen, de stad waar D66 en GroenLinks al jaren strijden om wie de grootste is. Het linkse bolwerk aan de Waal is voor veel politieke partijen een belangrijke kweekvijver. In de Tweede Kamer zijn momenteel maar liefst vier Kamerleden afkomstig uit die Nijmeegse raad.

“Hij werd toen in Nijmegen al neergezet als het grote talent binnen D66. Pechtold kwam regelmatig kijken”, zegt GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld, die jarenlang tegenover Jetten in de raad zat. “Nijmegen is een geweldige leerschool, met politieke debatten op het scherpst van de snede”, zegt VVD-Kamerlid Hayke Veldman. “Jetten was toen al een sterk debater, altijd op de inhoud. Daarbij: hij heeft de gun-factor, heel belangrijk in de politiek.”

Er zijn opvallende overeenkomsten tussen de reviews voor Jetten in Nijmeegse periode en zijn eerste maanden als fractievoorzitter in Den Haag. Dezelfde lof, dezelfde kanttekeningen. Jetten ‘deugt van top tot teen’, maar heeft soms iets ‘steriels’, noteerde dagblad De Gelderlander onlangs in een rondgang langs diverse Nijmeegse partijen over hun oude collega-raadslid. Hij ‘ziet altijd het grotere verhaal over de maatschappij waarin we willen leven’. Hij is ‘een natuurtalent’ en ‘één brok degelijkheid’.

Maar ook ‘weinig uitgesproken’ en ongrijpbaar, iemand waarmee ‘je het zelden oneens kunt zijn’. Zijn persoonlijke profiel mag scherper, luidde het advies van politieke vriend en vijand.

Socialer

Dat advies kent Jetten blijkbaar. Hij presenteerde zichzelf onlangs in een bijeenkomst met Amsterdamse studenten als een politicus die juist de scherpe kanten van het debat wil opzoeken. “D66 moet niet bang zijn om af en toe buiten de lijntjes te kleuren. Dat is een rol die ik graag vervul. Daarom heb ik me ook aangeboden.”

Inhoudelijk heeft Jetten nu al zijn stempel gedrukt op de partij, met zijn wens om D66 weer ‘socialer’ (in de praktijk: linkser) te maken. Dat ‘buiten de lijntjes kleuren’ is misschien de kiezers nog niet direct opgevallen, omdat ook dat heel behoedzaam gebeurt, eerder met een potlood dan met dikke uithalen van een gekleurde viltstift.

In de dagelijkse politieke praktijk is die koerswijziging ook nog niet zichtbaar. De D66-fractie zet onder Jettens leiding de koers voort zoals die was onder Alexander Pechtold. Jetten kwam in zijn eerste halfjaar niet met onverwachte D66-eisen, het regeerakkoord staat niet ter discussie. De fractie haalde weliswaar een paar belangrijke D66-punten binnen, zoals de eerste stap op weg naar de gekozen burgemeester en versoepeling van het kinderpardon. Het meest roert Jetten zich over het klimaat, waarbij hij een scherpere koers belooft dan onder Pechtold. In een interview in Trouw zei hij dat klimaatbeleid ‘sociaal’ moet zijn en het land niet nóg verder mag verdelen: “Klimaatbeleid biedt een enorme kans om tweedeling aan te pakken tussen arm en rijk”. Bedrijven moeten meer betalen, lage inkomens als eerste hun huis geïsoleerd krijgen. Zijn wens om méér arbeidsmigranten uit Oost-Europa naar Nederland te halen, trok ook even aandacht.

In de sjieke Sociëteit de Witte in Den Haag Nederland kondigde Jetten aan dat hij ‘de sloophamer wil pakken en de muren kapotmaken die ons in Nederland verdelen’. Beeld Werry Crone

Ondertussen legde hij in de sjieke Sociëteit de Witte in Den Haag zijn grotere plannen voor D66 neer, in de Kerdijklezing, zijn eerste grote toespraak in de nationale politiek. De plannen die hij ontvouwde kwamen tot stand in nauwe samenwerking met het wetenschappelijk bureau van de partij, en ogen als de basis voor het verkiezingsprogramma voor 2021. Het zijn niet zomaar wat luchtballonnetjes. Ze verplichten Jetten om de komende jaren als fractievoorzitter met bijbehorende concrete plannen te komen.

Jetten wil de tweedeling in Nederland bestrijden, radicaler dan D66 eerder deed. “Ik wil de sloophamer pakken en de muren kapotmaken die ons in Nederland verdelen”, sprak hij. “De muren tussen mensen met en mensen zonder zekerheid, tussen mensen met wortels in Nederland en mensen met wortels elders, en tussen mensen met macht en mensen zonder macht.” Eén van zijn voorstellen: een miljonairsbelasting. Andere wensen: een acceptatieplicht op basisscholen voor alle leerlingen, een bodem in de zzp-tarieven, hogere lonen, een einde aan de ‘stille macht van bedrijven’. D66 moet de partij worden van gelijke kansen in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en in de samenleving.

Vooral in de linksere vleugel van de partij ging een zucht van verlichting op. “Prachtig”, verzuchtte de invloedrijke oud-partijleider Jan Terlouw op Twitter.

Terlouw noemde Jetten in één adem door vast de ‘politiek leider’ van D66. Een opmerkelijk extra compliment. Want politiek leider is Jetten helemaal nog niet; hij zit nog in de wachtkamer voor het leiderschap. Pas bij verkiezingen voor de Tweede Kamer, gaat de partij op zoek naar een nieuwe landelijke lijsttrekker, die net als Pechtold eerder de titel ‘politiek leider’ mag voeren.

Sigrid Kaag

Dat kan net zo goed nog iemand anders worden, zoals de geliefde D66-minister Sigrid Kaag van buitenlandse handel, die voor D66 ook een stemmentrekker zou kunnen zijn. Of de activistische oud-politicus Boris van der Ham, die flink wat fans heeft onder de leden die actief zijn op congressen. Tot die tijd is Rob Jetten slechts voorzitter van de fractie in de Tweede Kamer.

Na de Europese verkiezingen van 23 maart beslist hij of hij ook opgaat voor het definitieve partijleiderschap van D66, heeft hij aangekondigd. “Ik moet voor mezelf bepalen: past dit echt bij mij? En wil D66 mij ook in die rol?”, zei hij.

Jan Terlouw weet het al. Dat hij de titel toch vast toebedeelt, is een openlijke steunbetuiging.

Lees ook: 

D66-leider Rob Jetten wil een mondiaal natuurakkoord.

D66-fractievoorzitter Rob Jetten pleit er donderdag in de Tweede Kamer voor dat Europa de leiding neemt om bij de internationale natuurtop in Peking volgend jaar een akkoord voor biodiversiteit te sluiten. “We genieten allemaal van natuurdocumentaires en we willen allemaal nog een keer een safari maken. Kan dat nog als er op Borneo alleen nog palmolievelden zijn, en dus geen orang-oetans meer?”

De prijswinnende columns over politiek van Hans Goslinga

Columnist Hans Goslinga schrijft elke week over de staat van de politiek en onze democratie. Goslinga won in 2012 als eerste de Heldringprijs als beste columnist. Zijn columns zijn hier na te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden