Tussen volksbuurt en kouwe kak

Mensje van Keulen over winst en verlies van de dochter van de toiletjuffrouw

Verliezers bevolken het werk van Mensje van Keulen. Mensen zonder een scherpe blik op zichzelf. Toen schrijver Alex Boogers begin dit jaar enige instemming oogstte met zijn roep om een literatuur die eens verder zou aanspreken dan de Amsterdamse elite, hoefde Mensje van Keulen zich in ieder geval niet aangesproken te voelen. Al vanaf haar debuut 'Bleekers Zomer' in 1972, schept Van Keulen ook volkse personages; alledaagse levens in te kleine appartementen die toch onalledaagse verhalen opleveren omdat de schrijfster altijd - vaak via een macabere twist - ook de hartstocht raakt die erachter schuilgaat.

Verrassend is het dus wel dat we in haar nieuwe korte roman 'Schoppenvrouw' ineens in een Herman Kochachtige setting belanden. Geen Haagse volkswijk meer, maar chic Amsterdam. Verteller is Paula, notarisvrouw, eigenaresse van een galerie; met man Oscar wonend op de in makelaarstaal 'meest exclusieve locatie in Zuid', waar de bewoners zich in hun villa's naar de tuin aan de achterzijde wenden zodat ze 'niet hoeven te denken aan de voorbijgangers en de alarminstallatie die ze tegen moet houden.' Ogenschijnlijk een mooi leven, al formuleert de vertelster wat kil en cynisch. "Zo'n man die al na een paar tellen inslaapt", horen we over Oscar. "Hij mag zich dan een enkele keer zorgen maken om zijn fysiek, hij slaagt erin gelijkmoedig te blijven onder alle omstandigheden."

Dat beheerste, goede leven wordt op de eerste bladzijde op zijn kop gezet als Paula in een reconstructie van 'Opsporing Verzocht' haar eigen puberdochter als de dader van een roofoverval meent te herkennen. Paula's wereld valt stil. "Ik twijfel zo aan alles dat het haar tot een vreemde maakt. Een vertrouwde vreemde die een oude man doodt en vervolgens in staat is zijn vrouw een oorbel af te rukken."

Aha, 'Het diner' denk je, en een vergelijkbaar plot rondom de gebrekkige moraal van rijke ouders en hun verwende kinderen ontwikkelt zich ook, maar niet zonder de typische Van Keulentwist, die uit dit gegeven niet alleen een geraffineerd psychologisch drama maakt, maar ook een subtiele zedenschets. De schok brengt de moeder in gedachten terug naar haar eigen schooljeugd, naar het moment dat zij als 16-jarige dochter van de toiletjuffrouw van Hotel Americain op haar dure middelbare school intens bevriend raakte met Charlie Weber, dochter van een medewerker van Shell, met een verwende broer Tobias en een bedlegerige moeder, samen bewoners van een monumentaal pand aan de Keizersgracht, waar iets versleten Perzische tapijten en afgebladderd houtwerk de grandeur alleen maar vergrootten.

Soepel weeft de schrijfster motieven door het relaas die de vertelster zelf liever niet hardop toegeeft. Puber Paula, die de toiletten en de pantermotiefjes van haar moeder voor haar klasgenoten zorgvuldig verborgen houdt, wil al te graag mee in de wereld van de Webers die woonden in Algiers, Londen en Venezuela. Haar verhouding met Charlie krijgt steeds obsessievere trekjes, inclusief seks en seances, gevoed door de griezelige broer, die poogt contact te leggen met de geest van Oscar Wilde. Tot Paula alsnog wreed stuit op de onoverbrugbare kloof tussen Keizersgracht en Saenredamstraat.

Geraffineerd pelt de schrijfster de vertelster zo steeds verder af tot we achter de schijnbaar aangedane en oprecht verontruste moeder de puber in het nauw gaan zien. Het getergde dier dat instinctief zijn nagels uitslaat. Een verliezer die tot winnaar wist op te klimmen, maar uiteindelijk met lege handen achterblijft, haar blik gericht op de tuin aan de achterkant van de villa 'die in het donker is verdwenen'.

Mensje van Keulen: Schoppenvrouw Atlas Contact 137 blz. euro 18,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden