'Tussen succesvolle sporten is het lastig kiezen'

Technisch directeur van het NOC-NSF Maurits Hendriks.Beeld anp

Toen Maurits Hendriks vanwege financiële beperkingen eind 2012 het focusbeleid invoerde, werd gevreesd voor versmalling van de Nederlandse topsport. Het tegendeel blijkt het geval, zelfs de technisch directeur van NOC-NSF is verbaasd door de snelheid waarmee zijn gehoopte diversiteit gestalte krijgt.

Wel is de keerzijde van dat succes voelbaar. "We krijgen steeds meer programma's die wereldtop zijn en die we optimaal willen steunen. Dat is afgelopen jaar al een grote uitdaging geweest. Als de ontwikkeling in diversiteit en prestaties doorzet, dan lopen we onherroepelijk tegen de grenzen aan van wat we kunnen. Onherroepelijk."

Daarbij wil Hendriks niet alleen vooruitlopen op de Olympische Spelen, het belangrijkste moment van afrekening. "We hebben de afgelopen twee jaar een enorme prestatieontwikkeling gezien. Rio zal belangrijk zijn in dat verhaal, maar is niet de enige factor waarop je Nederland als topsportland mag beoordelen. Want dan zou je voorbijgaan aan het succes van korfbal, een grote sport in Nederland, aan Max Verstappen, die ook uit een topsportontwikkelingssysteem komt en aan motorcrosser Jeffrey Herlings. Nederland als topsportland is ietsje meer dan de olympische ploeg."

Wie is wie in Rio?
Tijdens de Olympische spelen kunt u hier zien wie er voor Nederland meedoen in Rio. Daarnaast is er te zien wie er elke dag in actie komt en is er een overzicht van de door Nederland behaalde medailles.

Die is de komende tijd wel het uithangbord. Het eerste waarmee Hendriks in Rio de Janeiro kan schermen, is de samenstelling van die ploeg. De 242 deelnemers vertegenwoordigen 21 sporten, een record. Vier jaar geleden in Londen streden de Nederlandse sporters in 18 verschillende sporttakken, het gemiddelde van de laatste tien Olympische Zomerspelen. Met als dieptepunten 1984 (15) en het door hockeyers, turners en ruiters geboycotte 1980 (10).

Olympisch reisbureau
Destijds was geen sprake van een topsportbeleid. In 1988 had het olympische reisbureau - veel meer was het toenmalige NOC niet - amper geld om de 147 deelnemers naar Seoul af te vaardigen. Van een top-10-ambitie werd niet eens gedroomd.

Die werd geboren tijdens de Spelen van 2000 in Sydney, toen Nederland met 25 medailles als achtste in de officieuze landenrangschikking eindigde. Dat gebeurde vooral op basis van drie supertalenten die grossierden in gouden medailles. In de combinatie verbreding en verhoging van kwaliteit ligt voor Hendriks de uitdaging om na Rio verder te bouwen.

Bij de beste topsportlanden
"We hebben de afgelopen jaren best wat neergezet, maar je kunt niet zeggen dat wij duurzaam top-10 van de wereld zijn. Onze ploeg in Rio heeft in ieder geval een goede diversiteit. Maar daarmee heb je nog geen diversiteit in medailles. Ik zou de Spelen succesvol vinden als dat zou lukken.

"Het heeft met het focusbeleid even geduurd voordat iedereen echt het doel van het nieuwe financieringssysteem kon doorgronden. Men dacht aanvankelijk dat er alleen geld ging naar de zeven sporten die historisch gezien succesvol zijn, en dat de rest het letterlijk zelf kon uitzoeken. Maar de allerbelangrijkste conclusie van het beleid is dat we de succesbasis moeten verbreden, wil Nederland een kans hebben om bij de tien beste topsportlanden van de wereld te behoren.

"We zijn gaan investeren op basis van kansrijkheid. Dat daarbij die zeven redelijk goed werden bedeeld, klopt. Alleen zijn er sporten bijgekomen die geen succescultuur hadden, maar adequaat hebben gereageerd om de stap naar het podium te maken. Die ontwikkeling is sneller gegaan dan ik had voorzien. Ik had gedacht dat het minstens twee olympiades zou duren voordat het verzet weg was en we allemaal dezelfde kant op konden werken."

Maurits Hendriks zwaait de Nederlandse vlag met de Olympische ploeg achter hem.Beeld anp

Geldgebrek
Hoe moet het met die grotere spreiding van kwaliteit op weg naar Tokio 2020? Hendriks vertegenwoordigt niet de stroming binnen de Nederlandse sport die voortdurend jammert over geldgebrek en een tekortschietende overheid. Al merkt hij over de vraagstelling daarover in het interview gekscherend op dat 'in het openbaar' daarbij 'een goede toevoeging is'. Hij leverde ongetwijfeld zware gevechten met het kabinet en minister Edith Schippers, "die in tijden van crisis zeer stabiele partners zijn gebleken".

"In de Londencyclus hadden we jaarlijks 39 miljoen euro. Dat is exclusief het stipendium, waarvoor de overheid jaarlijks 11 miljoen stort. Dat geld zorgt ervoor dat fulltime kan worden gesport. Dat bedrag zal komend jaar naar 12 miljoen worden verhoogd, zodat we iets meer mee kunnen met de loonontwikkeling."

Voor Rio is het budget onder invloed van afnemende Lottogelden teruggezakt naar 33 miljoen. "Dankzij extra inspanningen van Schippers zijn de programma's voor Rio niet omgevallen. De kern van onze financiering is nog altijd de Nederlandse Loterij. Daar is nu iets veranderd (fusie Lotto en Staatsloterij in Nederlandse Loterij, red.), waardoor de sport kans heeft om de kernfinanciering weer te laten groeien."

Plezier
"Als het sportieve succes doorzet, kom ik richting Tokio onherroepelijk tegen grenzen aan. Maar je kunt je altijd afvragen wat voor investering topsport waard is. Als je de topsportbudgetten van de top-20 in de wereld naast elkaar zet, staan we zeker niet bovenaan. Als je dan kijkt naar de hoeveelheid medailles die wij daaruit halen, bij Olympische Spelen, Paralympische Spelen en niet-olympische sporten, dan hebben wij misschien wel het effectiefste systeem van de wereld.

"Als je daar het bevolkingsaantal bijzet, dan is het niet reëel om te zeggen: nu moet ons budget keer vier. Op basis van wat? Waar ik wel met alle partijen graag over praat: als het ons lukt om het systeem succesvoller te maken en het land plezier te bezorgen, moeten we dat dan niet waarderen? Niet omdat wij zo graag veel geld willen verdelen, maar omdat die andere sporten laten zien dat ze ook op mondiaal niveau acteren.

"Bij de invoering van het focusbeleid konden we bij de verdeling van het geld kiezen tussen succesvolle sporten, potentieel succesvolle sporten en niet-succesvolle sporten. Dat hebben we toen hard gedaan. Het wordt heel lastig als je nu alleen nog maar kan kiezen tussen succesvolle sporten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden