Tussen kunst en worst

Het Groninger Museum toonde interesse voor hun werk en nu verzorgen ze een meervoudige expositie. Twee Chinese kunstenaars werken zich in Nederland naar de top.

Hij kwam in 1992 in Nederland, werkte 's nachts in Chinese restaurants en bleef ondertussen trouw aan zijn roeping: de kunst. Zij volgde een paar jaar later, trouwde met hem, kreeg een dochter en verbaasde zichzelf met haar schilderijen. Zhuang Hong Yi en Lu Luo, twee Chinese kunstenaars die gestaag opklimmen naar de top. Na hun entree in het Groninger Museum, werken ze nu als bezetenen in het Kunstpaleis in Deventer aan een expositie op vijf plekken tegelijk. Hij beschildert rijstpapier, zij knipt worstjes uit ijzerdraad. ,,Het hadden ook appels kunnen zijn. Waar het om gaat is wat je ermee doet.''

De week begint weer in Deventer. Winkelruiten worden gewassen, terrasjes klaargezet: de stad maakt zich op voor een zonnige dag. Op het Grote Kerkhof is het nog stil. Ook het Kunstpaleis in de voormalige schouwburg lijkt verlaten. Maar na wat gemorrel aan de deur, doet een man open. ,,Zwang en Loeloe? Wat'n noamen hè? Ja, die bent hier!'' Brede trappen leiden naar de grote zaal, het tijdelijke atelier van Zhuang Hong Yi (39) en Lu Luo (30), die zelf wonen en werken in Dordrecht.

Driehonderd vierkante meter beslaat het atelier. In de ene hoek zit Zhuang gehurkt tussen acht vellen rijstpapier te schilderen. Met beheerste streken kwast hij rode banen over zwarte tekens. Verderop staat Lu Luo tussen twee lange tafels. Ze verstevigt elk vel rijstpapier met een tweede papierlaag en plakt het dan op de muur. Alleen om te drogen, want later zullen al die prenten de vloer bedekken. Hoogzwanger staat ze te zwoegen, vel na vel, muur na muur. ,,Het is te hopen dat de baby niet eerder wordt geboren'', lacht ze. ,,Want er moet nog een hoop gebeuren voor de opening op acht juni.''

Het begon allemaal met een doek van 25 meter, dat Zhuang wilde exposeren. Hij besprak het met Efraïm Milikowski van de Stichting Atelier '92 en daar ontstond het idee voor een varend atelier. Toen dat niet haalbaar bleek (het schip kon lang niet overal komen en de kosten rezen de pan uit) stuitte Milikowski op het Kunstpaleis, ideaal als gastatelier.

Anderhalf jaar was hij bezig om subsidies binnen te slepen en ondertussen haakten steeds meer steden en instellingen aan. Resultaat: het Traject van Lu Luo en Zhuang Hong Yi. Als artists in residence werken ze bijna twee maanden aan een vijfvoudige expositie in Deventer (Kunstpaleis), Zwolle (gemeentemuseum en Overijssels Centrum voor Beeldende Kunst), Zutphen (gemeentehuis) en Enschede (galerie Beeld & Aambeeld). De openingsstunt is toch nog een boottocht over de IJssel, maar verder kan de reis digitaal worden voortgezet. Via een speciale website (www.kunstpaleis.nl) kan iedereen het 'Traject' volgen.

Het eigen traject van de twee kunstenaars komt deels overeen. Allebei zijn ze geboren in Guanghan, een stad in het zuidwesten van China, en allebei volgden ze dezelfde kunstacademies, eerst het Sichuan College of Fine Arts en later Academie Minerva in Groningen. Maar er zijn ook verschillen. Zhuang komt uit een ander milieu -zijn vader was directeur van een vliegveld, zijn moeder onderwijzeres-, terwijl Lu Luo uit een artistiek nest komt: haar moeder was operazangeres, haar vader reclameschilder en tekenleraar. Ook Zhuang heeft les van hem gehad. Hij koestert een foto uit die tijd, waarop hij als student met de kleine Lu Luo op schoot zit. Zij droomde toen al van hem, maar ze hebben elkaar pas na lange omwegen gevonden.

Zhuang wilde weg uit China. Qua techniek roemt hij zijn moederland, maar het kunstklimaat benauwde hem. Hij snakte naar vrijheid om zich te kunnen ontplooien en belandde uiteindelijk in Nederland. Nog steeds herinnert hij zich de regenboog na zijn aankomst op Schiphol, een teken dat alles goed zou komen. Maar eenvoudig was het niet. Waande hij zich eerst rijk met een paar duizend dollar op zak, al snel ontdekte hij dat het niks voorstelde. Meteen ging de knop om. Hij begon groente te snijden in Chinese restaurants, maakte daar later muurschilderingen en stortte zich vervolgens op de renovatie van die restaurants. Ondertussen experimenteerde hij met abstracte schilderijen. Met stijgend succes. Zijn eerste tentoonstelling was bij galerie Waalkens in Finsterwolde, zijn laatste (tot 10 juni) in het Groninger Museum, dat ook werk van hem kocht.

Lu Luo deelt dezelfde passie voor kunst ('Ik zou doodgaan op een kantoor') maar ze heeft er nooit voor hoeven knokken, zoals Zhuang. In feite is ze hier pas begonnen als kunstenares en kon ze zich meteen uitleven in de wereld van de moderne kunst. ,,Mijn werk is veel extremer dan ik in China had kunnen maken. Daar zou ik nooit op zulke gedachten zijn gekomen'', zegt Lu Luo. ,,Ik heb hier eerst goed om me heen gekeken. Gereisd, musea bezocht, andere culturen op me in laten werken. Wat ik daarna maakte, was totaal nieuw. Ik stond versteld van mijn eigen werk.'' Haar curriculum vitae telt inmiddels evenveel exposities als dat van haar man. En ook haar lijst eindigt met hetzelfde hoogtepunt in 2001: het Groninger Museum.

Nu werken ze als bezetenen in het Kunstpaleis. Het wordt een race tegen de klok omdat ze door familie-omstandigheden achterop zijn geraakt. Om tijd te winnen overnacht Zhuang soms ook in het atelier, midden in de chaos. Beneden staat al een groot deel van de schilderijen klaar. Het zijn gezichtsvormen, koppen doorkliefd met rafelige of strakke geometrische lijnen; collages waarin hij oud werk combineert met nieuwe beelden. Het zijn maskers, het is een stuk glas. ,,Ik schilder vanuit mijn Chinese wortels, maar ben natuurlijk veranderd en dat zie je terug in mijn werk. Waar ik uitkom, weet ik niet. Ik ben nog onderweg.''

In onnavolgbaar Chinees roepen ze elkaar toe. Ze overleggen veel, maar zwijgen ook langdurig. Af en toe loopt hij naar de behangtafels, repareert een scheur in het rijstpapier of maakt lijm, zodat Lu Luo weer verder kan. Ze vindt het niet erg om hem te assisteren, haar 'meesterwerk' is af. Een vijfluik in verschillende kleuren en materialen, van zwarte inkt tot witte olieverf. ,,Samen verbeelden ze de traditionele Chinese denkwijze dat meerdere punten een lijn vormen, meerdere lijnen een oppervlak en meerdere oppervlakken een ruimte. Een oeroud principe, maar heel abstract vertaald'', zegt de kunstenares. Naast haar staat een krat met worstjes. Ze knipt de saucijsjes uit ijzerdraad, beplakt ze met papier en stopt ze dan in kleine kistjes. Felroze en knalblauwe worstjes in de vitrine.

,,Het hadden ook appels kunnen zijn of peren. Waar het om gaat, is hoe je ernaar kijkt, wat je ermee doet. Worst is heel realistisch, maar als je het zo verwerkt, wordt het kunst'', verklaart Lu Luo. De worstboxen belanden straks tussen de honderden tekeningen van Zhuang op de vloer, met boven elk doosje een mini-speaker waaruit operamuziek klinkt. ,,Ik stel me vaak voor dat ook dingen gevoel hebben, een grasspriet bijvoorbeeld. Daarom wou ik ze iets geven, alsof je zegt: wakker worden... luister naar de muziek!''

Een installatie in Deventer, een Chinees operagewaad in Zutphen; elke ruimte vraagt om een andere inrichting, vinden de kunstenaars. Zhuang wijst op de imposante Lebuïnuskerk. ,,Alles wat je hier aan de muur hangt, valt in het niet bij die kerk. Daarom maken we hier een vloerinstallatie.'' Ze vinden het project opwindend. Zhuang maakt graag grote dingen, Lu Luo zoekt het juist in het kleine. ,,Hoe vaak moet je iets oneindig kleins herhalen om iets oneindig groots te krijgen'', vraagt zij zich af op de multiple, een transparante box van perspex waarin van beiden een kunstwerkje is gevat.

,,De combinatie is bijzonder'', zegt Zhuang. ,,We hebben ontdekt dat ons werk elkaar versterkt. Ik denk dat we samen een toekomst hebben.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden