Tussen hoelahoep, Lego, klikklakbal en Furby

Maar welk spel is dan leuk? Wie wel eens in een speelgoedzaak komt op zoek naar een cadeau kent de vertwijfeling. Gelukkig is er - al veertig jaar - het Speelgoed van het Jaar.

K

likklakklikklak: iedereen

van boven de veertig kent dit jaren-zeventiggeluid. De sound van de twee keiharde plastic ballen aan een touwtje kleuren de herinneringen van een hele generatie. Denk warme zomeravonden, denk de muziek van Middle of the Road en pijnlijke polsen omdat lang niet alle pogingen om de felgekleurde ballen behalve onder ook boven je hand tegen elkaar te doen ketsen succesvol waren.

Speelgoedrages zijn van alle tijden. Eeuwig en onveranderlijk blijven de (Barbie)poppen voor meisjes, speelgoedauto's voor jongens en bordspellen voor gezinnen en volwassenen. Tussen die constanten springt zo elke tien jaar een bepaald speelgoeditem in het oog.

Zo was de hoelahoep dé topper in de jaren vijftig. Alleen in de VS werden er al 100 miljoen van verkocht. Een jaar of tien geleden maakte de hoelahoep een bescheiden rentree als fitnessinstrument en tot vandaag de dag zijn ze in speelgoedzaken te vinden.

Een andere evergreen is Lego: het Deense speelgoedsucces uit de jaren zestig. Rond de eeuwwisseling leek het einde voor Lego even in zicht, maar nadat de fabrikant terugkeerde naar de basis, zijn de kleurrijke bouwsteentjes - voor jongens én meisjes - weer helemaal terug.

Dan de jaren tachtig. Gèk werd je ervan: Rubik's Kubus. Slechts weinigen was het gegeven dit intrigerende, maar zwaar frustrerende stukje speelgoed dusdanig vaak te draaien totdat zes gelijke gekleurde vlakken ontstonden. De oplossing circuleerde al snel, en menig puber van destijds liep rond met verfrommelde kladblaadjes met daarop de gebruiksaanwijzing - twee keer naar links, kubus omkeren, één keer naar rechts, enzovoorts.

Tien jaar later waren het kunstmatige huisdier Furby en het virtuele wezentje Tamagotchi hot. Furby was een pluizig diertje op batterijen met grote rollende ogen dat reageerde op je stem. De Tamagotchi bestond alleen op het lcd-beeldschermpje van een eivormig apparaatje. Je moest hem goed verzorgen, anders ging hij dood. Furby is op dit moment helemaal terug; veel geavanceerder (en daardoor enger!) dan toen.

Achteraf is het gemakkelijk om te constateren welk speelgoed zo aansloeg dat het een rage werd. Maar wie in een speelgoedzaak staat op zoek naar een passend cadeau voor kind, neefje of nichtje kan het zweet uitbreken bij het zien van al die volgestouwde rekken. Wat is écht een leuk spel, waaraan beleeft het kind in kwestie het meeste plezier?

Veel (groot)ouders hebben houvast aan de titel Speelgoed van het Jaar - ze kennen én waarderen dit keurmerk, blijkt uit recent onderzoek, en ze laten zich er bewust of onbewust door leiden bij hun aankoop. In speelgoedkringen is de titel daarom felbegeerd. Niet alleen om de eer, maar vooral omdat die geld in het laatje brengt. Want wie deze 'Oscar van de speelgoedwereld' in de wacht sleept, weet zich verzekerd van een mooie omzet; voor de handel een mooie opsteker met Sinterklaas en Kerst voor de deur.

De verkiezing van het Speelgoed van het Jaar is een serieuze zaak, zegt Miesje van Rijn, secretaris van de Stichting Speelgoed Nederland, opgericht door de branchevereniging van Nederlandse speelgoedleveranciers. Van Rijn is al vijftien jaar de enige betaalde medewerker van de Stichting.

Een vakjury - bestaande uit pedagogen, journalisten, verkopers, inkopers, winkeliers en handelaren - maakt uit de inzendingen van speelgoedleveranciers een voorselectie in vijf leeftijdscategorieën. Het publiek mag vervolgens stemmen op de genomineerde artikelen.

Dat kan via internet, maar Van Rijn trekt ook het land in om de meningen te peilen bij scholen, kinderdagverblijven en spellenverenigingen. Tenslotte is er een 'landelijke speeldag' waar bezoekers het speelgoed kunnen testen en er hun mening over geven. Van Rijn: "Dat is erg belangrijk, want om speelgoed echt te kunnen beoordelen, moet je er mee spelen."

Zorgen over de kwaliteit en de veiligheid van het speelgoed vormden eind jaren zestig de aanleiding voor de oprichting van de Stichting Goed Speelgoed. Van Rijn: "Destijds was speelgoed vaak nog echt onveilig. Bovendien realiseerde men zich dat spelen belangrijk is voor de ontwikkeling van kinderen en dat goed speelgoed aan de basis ligt van die ontwikkeling."

In 1973 vond voor het eerst de verkiezing 'Speelgoed van het Jaar' plaats, een initiatief van onder meer de destijds bekende 'spelpsychologe' Wilhelmina J. Bladergroen.

Sindsdien heeft speelgoed een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Dankzij de zeer strenge eisen van de EU bestaat er eigenlijk geen onveilig speelgoed meer. Ook de opkomst van de elektronica heeft het speelgoed sterk veranderd. Vanaf het jaar 2000 is de spelcomputer ongekend populair. Playstation, Gameboy, Xbox of Wii staan in vrijwel elk huishouden. Vooralsnog houden ze stand, hoewel iPad, Android tablets en Smartphone geduchte concurrenten zijn. Opmerkelijk is dat virtuele figuren, zoals de Angry Birds, ook zijn populair als (knuffel)poppen.

Hoewel de iPad en andere digitale apparaten veel aandacht slorpen, blijken kinderen nog altijd geïntrigeerd door fysiek speelgoed. Vooral als dat speelgoed ze prikkelt om dingen te ontdekken of iets zelf te maken. "Nederland is een echt constructieland", zegt Van Rijn. "Zelf dingen maken, iets in elkaar zetten of bouwen slaat hier veel meer aan dan bijvoorbeeld in Duitsland, waar spelletjes populairder zijn."

Niet alleen technisch geavanceerd speelgoed is populair bij de jury van Speelgoed van het Jaar, zegt Van Rijn. "We kijken ook of het speelgoed uitdagend is, of je er wat van opsteekt, hoe de prijs/kwaliteit-verhouding is en hoe het er uit zie. Speelgoed is goed als de doelgroep er tijd aan wil besteden. Goed speelgoed doet je de wereld om je heen vergeten, net zoals je kunt wegdromen in een spannend boek."

Overigens: speelgoed is beslist niet alleen voor kinderen. Ook veel volwassenen spelen graag. Gezelschapsspellen zijn populair, maar ook bijvoorbeeld modeltreinen en bouwpakketten doen het goed bij 'grote mensen'. Vandaar dat in de verkiezing voor Speelgoed van het Jaar ook de leeftijdscategorie '12-99 jaar' is opgenomen.

Reageren
Wat was uw favoriete speelgoed. Welke rage herinnert u zich? En wat zou moeten worden uitgeroepen tot beste speelgoed? Schrijf ons in 150 woorden op tijdpost@trouw.nl.

Wat was het Speelgoed van het Jaar?
0-4 jaar

Nijntje verstoppertje spelen (2012)

Lego Duplo Groot Ziekenhuis (2011)

Smartmax Magnetic Discovery (2010)

Lego Stadsdierentuin (2009)

3-5 jaar

Tiptoi starter set stift en boek (2012)

Storio, educational multimedia system (2011)

Playmobil Grote dierentuin (2010)

Playmobil Safari Verzorgingsset (2009)

6-8 jaar

Kurio 7'' Kindertablet (2012)

Playmobil Prinsessenkasteel (2011)

Lego Spellen Minotaurus (2010)

Mega Mindy Spel Ontsnapte boef (2009)

9+

Boomboom balloon (2012)

Het grote basisschoolspel (2011)

Lego City vrachttrein (2010)

4x Vier op een rij (2009)

12-99 jaar Gezelschapsspellen

Stenen tijdperk (2012)

Trivial Pursuit Wedden dat je het weet (2011)

Tricoda (2010)

OnvoorSPELbaar Paul de Leeuw (2009)

Speelgoedrages
In het speelgoedmuseum in Mechelen (België) is tot eind dit jaar de tentoonstelling 'Speelgoedrages' te zien, over populair speelgoed door de jaren heen. www.speelgoedmuseum.be. Kijk ook op: www.speelgoedvanhet jaar.nl

Speelgoed van het Jaar 2013
Op woensdag 6 november wordt bekend gemaakt welk speelgoed het felbegeerde logo Speelgoed van het Jaar 2013 mag dragen. Tot en met morgen (zondag 3 november) kan er nog worden gestemd op: www.speelgoedvanhetjaar.nl.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden