Tussen de Moren

In de luwte van de Sierra Nevada bloeien de amandelbomen. De overblijfselen van de Moorse cultuur zorgen hier, in Zuid-Spanje, voor een exotisch tintje.

Het uitzicht vanaf het dakterras in Mairena is ademstokkend. Van oost naar west golft het landschap van de Alpujarra op en neer, in een evenwichtige cadans van kleuren en vormen. We tellen wel een dorp of tien in dat palet. De witte vlekken lijken zo te zijn overgewaaid uit Noord-Afrika en hier in het Zuid-Spaanse heuvelland neergedwarreld. Ze glimmen in de zon, die we 's morgens op ons terras zien opkomen en 's avonds weer zien oplossen in het duister.

Achter ons verheft zich de Sierra Nevada tot boven de drieduizend meter. Deze keten van besneeuwde bergreuzen zorgt ervoor dat de invloed van de koude noordenwind effectief wordt geneutraliseerd. Roept het gebied ten noorden ervan soms meer associaties op met een woestijn- of maanlandschap, vanaf de zuidflank strekt de Alpujarra zich juist uit als een groene oase. Met dank dus aan de Sierra die zonder ophouden haar smeltwater laat vloeien naar de lager gelegen streken. Zelfs onder de verzengende zomerzon is het ruisen van de vruchtbare waterstromen hoorbaar.

Gods water spoelt hier niet zomaar over Gods akker weg. Het wordt slim geleid door irrigatiekanalen (acequia) die Moorse boeren al eeuwen geleden hebben aangelegd. Met behulp van stuwen (vaak een simpel paneel dat met de hand verschoven wordt), hevels en talrijke bassins wordt het water naar met zorg aangelegde terrassen gedirigeerd. Daarom heet de Alpujarra - of laten we maar meedoen met de niet-Spaanse gewoonte en spreken over de Alpujarras - ook groene of grasheuvel(s). De tuin van Andalusië fleurt op door de productie van olijven, tamme kastanjes, amandelen en andere noten, druiven, vijgen, sinaasappels en citroenen.

Op die tuin kijken we nu uit. Zien we de roze en witte bloesems van de amandelbomen en kleine landjes waarop aardappelbedden gereed worden gemaakt. Ontdekken we de kloven en beurse plekken die het land door de natuur is aangedaan, zoals uitgesleten dalen en geërodeerde heuvels. Veronderstellen we de restanten van paden waar muilezels en geiten, dorpelingen en pelgrims eeuwenlang gebruik van gemaakt hebben - en wij nu.

De Alpujarras is een subliem wandelgebied, alleen al door de factoren die we hierboven hebben geschetst: de vruchtbare streek, de vaak oeroude bomen, de witte dorpen, de eeuwige sneeuw en het eindeloze water. En dan is er de rust en de stilte. Op een dagtocht van Mairena via Jubar en Laroles terug naar onze basis (4 à 5 uur met een paar rustpauzes) kom je alleen in de dorpen mensen tegen. Onderweg tref je hooguit een boer op zijn ezel. Af en toe kom je hondjes tegen die je wat nablaffen of knipogen vanuit hun plekje in de schaduw. Maak je geen zorgen over het pad of de markering, want dat zit meestal wel goed. Er loopt sinds 1999 een 'gran recorrido' door de Alpujarras, een lokaal initiatief. Deze GR-7 is een doorgaande route van tientallen kilometers, goed beschilderd op paaltjes en bomen en nog mooi in een routeboek beschreven ook. Ook zijn er plaatselijke routes, rondwandelingen van anderhalf tot vier uur, groen-wit gemarkeerd - de 'pequena recorrido' (PR-route). Esther Baarends heeft er enkele opgenomen in het programma van wandelreisbureau STAP Reizen in Utrecht, en reisboekhandels in Nederland kunnen ze soms ook leveren. Mocht er onderweg eens een streepje verf ontbreken, raak dan niet in paniek. Je doet hooguit wat langer over de tocht, omdat je even moet zoeken.

Volgens Esther Baarends valt de regio in de categorie 'sprookjesland' en maakt daarin al jaren kans op de hoofdprijs. Het op jezelf teruggeworpen worden in een streek waar de tijd al honderd jaar lijkt stil te staan, is de ultieme uitdaging. Dit gebied is nog authentiek, geen openluchtmuseum. Gewoon mest op straat, een eigen ruimte in huis voor de kip en de geit, courgettes en tomaten die in de tuinen tot wasdom komen, oude mannen die het leven van alledag over zich laten komen en anderen die er juist een actief aandeel in hebben.

De Alpujarras verschilt weinig van het iets verder gelegen Noord-Afrika. De verwantschap is goed zichtbaar. In de Alpujarras leef en loop je (nog steeds) in de Moorse cultuur die teruggaat tot de tijd dat de moslims de dorpen bevolkten. Waren zij in de rest van Spanje en in 1492 ook uit het Moorse bolwerk Granada verjaagd door de katholieke koningen, in de heuvels van de Alpujarra bleven ze nog zeker een eeuw wonen. Hun laatste vorst Boabdil, bijgenaamd de Kleine Koning, werd zelfs door de christenen in de Alpujarras met rust gelaten. Het leven in de witgesausde nederzettinkjes ging gewoon door. Van 'tuigdorpen' was absoluut geen sprake, de onderlinge tolerantie was groot. Pas toen de Inquisitie in Granada haar angstaanjagende uitwerking kreeg, verdween de relatieve rust. Tegelijk met de protestantse opstand in de Nederlanden tegen de koning van Hispanje, kwamen de moslims in het zuiden in het geweer tegen diezelfde Philips II. De oorlog in de Alpujarras was minder succesvol. In 1572 was het tijdperk van de Moren definitief voorbij en vluchtten duizenden de zee over naar Afrika.

Gelukkig zijn niet al hun sporen verdwenen. De Alhambra in Granada is een toonbeeld van de sublieme Moorse bouwkunst en er wonen nog steeds Moren in de Alpujarra. Ook daar bleven herinneringen aan leven en cultuur bewaard, zoals onze gastheer in Mairena David Illsley ons laat zien in het naburige dorpje Jubar. De Brit, die met zijn vrouw Emma een B&B-achtige accommodatie (casa rurale) drijft, ex-docent is en verder werkt op zijn boerderij, heeft de sleutel van de kerk opgehaald. 'Iglesia del Santo Cristo de la Columna' staat er op het gebouw uit de 12de eeuw. Maar onder het katholieke kruis op de toren staat een Davidsster, een symbool dat het ooit synagoge is geweest. Om het plaatje compleet te maken beklimmen we de toren die in de 10de eeuw een alminar was, een gebedstoren met moslimse symbolen. Kerk, synagoge, moskee - ze zijn in één tempel onder dak geweest. Over tolerantie gesproken, zegt David. ¿Het is net als in de bodega, waar mensen met elkaar uit één bord paella eten; dat is ook nog een verschijnsel dat stamt uit de tijd van de Moren. Laatst was hier een Nederlander, die zei: 'Als je nou echt met God wil praten, moet je dat hier doen'.¿

De Alpujarras zijn inmiddels ontdekt door emigranten, die er al of niet met succes een nieuw bestaan beginnen. Eén van de eersten was Gerald Brendan, een beroemdheid in Yegen, omdat de Britse legerofficier zich na traumatische ervaringen aan het front in de Eerste Wereldoorlog daar had teruggetrokken en zich ontwikkelde tot een meer dan verdienstelijk schrijver. In Yegen hangt een plaquette voor hem en er wordt binnenkort een museum over hem geopend. Zijn boek 'South from Granada' heeft velen geraakt. ¿Toen ik zijn boek had gelezen, was dat voor ons reden om hier te gaan wonen¿, bevestigt David Illsley.

Hoe het leven in de streek tegenwoordig is, kan niemand mooier beschrijven dan Chris Stewart, ooit drummer van de rockband Genesis, daarna omgebouwd tot schaapscheerder, nu in de Alpujarra uitgegroeid tot schrijver van bestsellers over het leven in de streek en met zijn gezin niet meer weg te denken uit het gebied. Hij leeft op een boerderij, beklimt de besneeuwde top van een berg om daar door de politie gered te worden, wordt lid van het Genootschap tot Waardering van de Amandelbloesem of doet andere pogingen om het alledaagse leven in de Alpujarra vast te leggen.

Tussen de Moren

Op de Fiets- en wandelbeurs houdt Haro Hielkema beide dagen om 16.00 uur een lezing over de Alpujarras in de Trouw-zaal. Zondag is David Illsley er ook.

Vliegen naar de de Alpujarras kan via Malaga en Almería.

STAP Reizen organiseert individuele arrangementen: www.stapreizen.nl. De casa rural Las Chimeneas staat aan de rand van Mairena. Informatie over de B&B van de Illsleys: tel. 00.34.958.760089.

Alpujarra(s)

In Spanje wordt doorgaans gesproken over La Alpujarra. Zo staat het ook op wandelkaarten. Nederlanders en Engelsen hanteren in hoofdzaak de naam (Las) Alpujarras, vermoedelijk omdat je de Boven (Alta) Alpujarra, Midden (Media) Alpujarra en Beneden (Baja) Alpujarra hebt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden