Tussen Amélie en Beyoncé

Essaybundel presenteert een staalkaart van het nieuwe feminisme

Het feminisme is terug, alweer een tijdje. Niet meer op straat, zoals in de jaren zeventig, maar vooral in de (sociale) media, het actiedomein van de 21ste eeuw. Daar werden de afgelopen jaren al verschillende (serieuze en speelse) acties op touw gezet en wat succesjes gevierd. Zo wisten in Engeland Twitteractivisten het voor elkaar te krijgen dat Jane Austen op het 10-pondbiljet komt, anderen kregen de blote pin-up uit boulevardkrant The Sun.

In Nederland kreeg Anke Laterveer vorig jaar massaal respons op haar oproep aan slachtoffers van seksueel geweld om zich uit te spreken onder #zeghet. Sinds kort oogst de twitterende (anonieme) Lezeres des Vaderlands veel enthousiaste reacties (én navolging van historici en filosofen) met haar #lekkertellen actie. De Lezeres publiceert wekelijks statistische analyses van de boekenbijlagen van de landelijke kranten in Nederland en Vlaanderen, dit met als doel het aandeel van vrouwen in die bijlagen te vergroten. In een mum van tijd verwierf ze honderden volgers.

Maar er is ook scepsis. Zo verwoordde schrijver/criticus Marja Pruis in een column in De Groene Amsterdammer vorige week haar twijfels over deze herrijzenis van het tellen: hoeveel mannen, hoeveel vrouwen. Ze had weinig fiducie in een herleving van die oude discussie, en al helemaal geen zin om als schrijver weer te worden weggezet in het vrouwenreservaat.

Een vergelijkbaar protest klonk vorig jaar van schrijfster Niña Weijers toen ze in een lezing haar ambivalente gevoelens verwoordde bij het winnen van de Opzij Literatuurprijs die alleen aan vrouwen wordt uitgereikt. Blij was ze natuurlijk, maar hoezo was er een literaire prijs alleen voor vrouwen? "Vrouwen schrijven toch niet met hun tieten?"

Met de terugkeer van het feminisme herrijzen ook die oude dilemma's, zo blijkt uit een essaybundel die volgende week wordt gepresenteerd en die zijn titel ontleent aan Weijers' lezing. Hier een beetje een paradoxale titel, omdat de vrouwen in deze bundel in symbolische zin juist wel 'met hun tieten schrijven': in kort bestek verhalen ze over hun confrontaties met eigen vrouw-zijn en alledaags seksisme. Alle (deels elders gepubliceerde) stukken zijn afkomstig van twintigers en dertigers als Hanna Bervoets, Simone van Saarloos, cabaretier Anke Laterveer, columniste Asha ten Broeke en de al genoemde Weijers.

Wie in deze bundel een antwoord zoekt op wat het nieuwe feminisme inhoudt, en hoe het zich onderscheidt van eerdere golven, moet het hoofd erbij houden want een ratjetoe is het wel. De artikelen gaan over veel bekende feministische kwesties.

Over seksueel geweld en date rape bijvoorbeeld: het grijze gebied tussen enthousiast já en krijsend néé, zoals Alma Mathijsen schrijft in een mooi helder betoog over 'misbruik zonder dader'. Het gaat over manic pixie dream girls (de nieuwe droomvrouw ergens tussen Audrey Hepburn en Amélie in) en hoe irritant het is als een man dat in je ziet (in een leuk stuk van Basje Boer); over de hoeveelheid boeken van vrouwen in je boekenkast (altijd minder dan je denkt); over de anticonceptiepil die je libido doet afnemen; over de leugenachtige Lactacydreclames; over het 'tietenkontfeminisme' van Beyoncé.

Over de te hoge hakken die voor de werkende vrouw van nu een carrièresymbool zijn geworden, terwijl ze ooit juist voor nietsdoende vrouwen verzonnen zijn, net als trouwens het korset en de tot zitten blijven dwingende strompelrok. En het gaat over het imago van het feminisme op zich, voor veel van deze schrijfsters eerst een vreemd land en pas later een passend denkkader om ongemak en onmacht te kunnen duiden.

Interessante weetjes komen voorbij. Zo wist ik nog niet wat Nikki Dekker schrijft: dat onderzoek heeft aangetoond dat als in een gezelschap 17 procent vrouwen aanwezig is, wij denken dat dat de helft is, zozeer zijn we gewend aan een minderheid van vrouwen.

Duidelijk wordt dat het grote verhaal van ieders bewustwording van ongelijkwaardigheid tussen man en vrouw is uiteengevallen in veel verschillende verhalen over verschillende soorten seksisme, waarbij ook andere loyaliteiten -afkomst, geloof, seksuele voorkeur - een rol spelen.

Het interessantst zijn de verhalen die nieuwe nuances vinden. Nina Polak die de overbelasting van jonge werkende moeders voorzichtig duidt als een weigering om volwassen te worden en verder filosofeert over wat volwassen worden inhoudt als je bewust kinderloos blijft. Of Emma Curvers die het script van de versmelting tussen zaadcel en eicel nu eens voorstelt als een verhaal zonder dramatische kracht en zonder bedoeling. Maar na 27 van zulke verder niet meteen hemelbestormende reflecties ga je stiekem naar iets stevigers, minder vrijblijvends verlangen, een 'groter' verhaal (type: vrouw is verwend prinsesje, of: man is blind en agressief) waar je het dan fijn erg mee oneens kunt zijn.

Misschien is het een generatiedingetje. Voor meer gerichte actie kun je in ieder geval op Twitter terecht. Bij De Lezeres des Vaderlands bijvoorbeeld - naar eigen zeggen van middelbare leeftijd maar vermoedelijk jokt ze - die ook scherp ageert tegen gender bias, maar die de oh-zo-ingewikkelde kwestie van gelijkwaardigheid tussen man en vrouw vooral terugbrengt tot de harde cijfers. Eerst maar eens zorgen dat de verdeling van aandacht evenwichtig is. Dat brengt met zich mee dat mannen meer boeken van vrouwen dienen te gaan lezen, iets wat ze nogal eens vergeten. En zeker ook dat meer vrouwen meer boeken gaan schrijven. Dan zien we daarna wel weer verder.

Wiegertje Postma (red.): Vrouwen schrijven niet met hun tieten Atlas Contact; 224 blz. euro 19,99

Veelvormige, speelse, interessante bundel, die ook wat vrijblijvend en wisselvallig is

Beyoncé poseert als feministisch icoon Rosie the Riveter, in de Tweede Wereldoorlog het symbool van de vrouwen die de fabrieken draaiend hielden.

Boekrecensie

Met dank aan twitterende feministen prijkt Jane Austen straks op het Britse 10-pondbiljet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden