Tussen Akii Bua en Kiprotich zit wereld van verschil

De eerste Oegandese olympisch kampioen stierf te jong in armoede, de tweede wacht een lucratief bestaan

Veertig jaar na de memorabele hordenrace van John Akii Bua bracht Stephen Kiprotich Oeganda het tweede olympische goud. De overeenkomst tussen de twee prestaties is het verrassingseffect, verder steken de carrièrelijnen, discipline en leefomstandigheden van de twee schril tegen elkaar af.

Akii Bua was in 1972 op de 400 meter horden de sensatie van het olympische atletiektoernooi. Zijn voorsprong was gigantisch en hij brak als eerste man door de barrière van 48 seconden: 47,82. Daarmee was hij zijn tijd ver vooruit, zelfs afgelopen week in Londen was die tijd goed voor zilver.

De Oegandees verraste destijds de grote Britse favoriet en titelverdediger David Hemery. Akii Bua deed dat vanuit de ongunstige binnenbaan, anders had hij het wereldrecord nog veel scherper kunnen stellen. Van een van zijn oude, versleten schoenen ontbrak zelfs een spike.

Waar de verliezende Hemery in Groot-Brittannië een leven van welstand opbouwde en in 1998 voorzitter werd van UK athletics, had Akii Bua de pech dat de wrede dictator Idi Amin in het jaar van zijn triomf aan de macht was gekomen. De atleet die dacht als held te worden ontvangen, werd gemangeld tussen twee rivaliserende partijen. Hij stierf in 1997 - 47 jaar oud - in armoede aan een longziekte.

De toekomst van Stephen Kiprotich ziet er zonniger uit. Wie in de marathon de olympische titel wint, kan als Afrikaan in de grote stadsmarathons een vermogen verdienen. Als hij zich laat leiden door zijn manager Jos Hermens, zal hij zich daardoor niet gek laten maken. De manager en oud-atleet ziet erop toe dat zijn discipelen zo lang mogelijk kunnen profiteren van hun kwaliteiten.

Ook Kiprotich was voorzichtig gebracht. Als commentator bij de NOS vertelde Hermens gisteren hoe Kiprotich met enkele andere atleten verloren trainend in Oeganda waren aangetroffen. Aangezien hun talent onmiskenbaar was, werden ze opgenomen in een trainingskamp in Kenia. In 2011 won de Oegandees de marathon van Enschede en draaide hij bij de WK in Daegu als negende warm voor de olympische surprise.

Kiprotich verraste gisteren Londen zoals Akii Bua veertig jaar geleden Hemery overrompelde. Marathonlopers van hoge kwaliteit uit Oeganda zijn dun gezaaid. Kenianen en Ethiopiërs regeren het klassieke metier met ijzeren hand. Voorspelbaarheid is echter taboe op de klassieke discipline van de Olympische Spelen.

Dat had een waarschuwing moeten zijn voor de favorieten, van wie de Keniaan Wilson Kipsang dacht er een relaxte tocht van te kunnen maken. De afgelopen jaren roffelde hij een aantal supermarathons uit zijn benen, waaronder de superieure winst tijdens de laatste editie van Londen in april.

Kipsang, die met 2.03.42 de tweede tijd ooit op zijn naam heeft staan, verliet het peloton al na elf kilometer. Een pikant waagstuk. Zijn voorsprong werd nooit groter dan 20 seconden, waardoor Kiprotich en Kirui na 27 kilometer weer bij hem aanhaakten. In de marathon is dat een vernietigende slag.

Achter de kopgroep werd de wedstrijd een slagveld, zeker voor Ethiopië. Ayele Abshero, die met 2.04.23 de beste jaartijd op zijn naam heeft staan, stortte in. Ook zijn landgenoten Getu Feleke en Dino Sefir haalden het einde niet. Het was een fiasco voor het marathonland bij uitstek, de niet gekwalificeerde Haile Gebrselassie zal het met lede ogen hebben aangezien.

Kiprotich plaatste op 37 kilometer de beslissende versnelling en overrompelde daarmee de twee Keniaanse topfavorieten, van wie één was voorbestemd de opvolger te worden van de overleden David Wanjiru. Kiprotich triomfeerde in de matige tijd van 2.08.01. Maar in de olympische marathon speelt tijd geen rol, traagheid vormt geen rem op eeuwige roem.

Tweevoudig wereldkampioen Abel Kirui kwam 26 seconden later binnen en won zilver; Wilson Kipsang eindigde ondanks de dreun onderweg toch als derde (2.09.37).

Kiprotich haalde de zevende olympische medaille uit de geschiedenis van Oeganda binnen. Meters voor de finish op The Mall trok hij de roodgeelzwarte vlag al om de schouders, om even later op dat dundoek ineen te zijgen. Zoals veertig jaar eerder John Akii Bua dat deed in het Olympisch Stadion van München.

De loopbaan van Akii Bua liep vast op het wrede regime van Amin. De president was niet blij met zijn triomf. Akii Bua verloor zijn baan als politieman en stond als lid van de etnische minderheid Lango vaak onder huisarrest, waardoor hij weinig gelegenheid had zich internationaal te meten.

Omdat hij ooit politieman onder het regime was geweest, kwam hij in de problemen toen Amin in 1979 was verjaagd. Akii Bua leefde met zijn familie vier jaar lang in ballingschap in Kenia. Kiprotich woont nu vrijwillig in Kenia, waar hij de basis legde van een mogelijk lucratieve carrière.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden