Tusk blaakt van zelfvertrouwen

Polen zondag naar de stembus, nationalist Kaczynski bezig aan comeback

De verkiezingscampagne in Polen lijkt slaapverwekkend. Maar schijn bedriegt. De nationalist Jaroslaw Kaczynski is opnieuw bezig met een comeback, en de grote vraag is hoe ver hij zondag komt.

Nog nooit is Polen zo stabiel geweest: vier jaar lang dezelfde premier: Donald Tusk. Vier jaar dezelfde coalitie: Tusks liberaal-conservatieve Burgerplatform met de boerenpartij PSL. Vier jaar gestage groei ondanks de crisis in de wereldeconomie. Na vier jaar is Tusk de eerste Poolse premier die zich voorbereidt op een tweede ambtstermijn.

"Ik heb niemand om van te verliezen", verklaarde de premier een half jaar geleden zelfverzekerd. En inderdaad, zijn Burgerplatform leidt onafgebroken in de peilingen. Zelfs als Tusk zondag onverwacht niet zou winnen, wordt hij waarschijnlijk toch premier, omdat er zonder zijn Burgerplatform geen meerderheid te vormen is.

Toch kijken Tusks aanhangers ongerust naar de peilingen.

Sinds enkele weken kruipt Recht en Rechtvaardigheid (PiS), de partij van de nationalist Jaroslaw Kaczynski, omhoog. Het is een déjà vu. In 2005 maakte PiS dankzij een gesmeerde campagne een eindspurt en won onverwacht de verkiezingen. Twee jaar lang probeerde Kaczynski met wankele coalities zijn ideaal van een 'Vierde Republiek' te realiseren: een sterke staat gebaseerd op patriottische en katholieke waarden, gezuiverd van oud-communisten, liberalen en 'lompen-intellectuelen'.

Het experiment liep stuk op de vervroegde verkiezingen van 2007. Doorslaggevend daarbij was de - voor Poolse begrippen - hoge opkomst: bijna 55 procent. Vooral jongeren besloten naar de stembus te gaan om hun ongenoegen over Kaczynski uit te spreken. Ook dit keer is de opkomst doorslaggevend. Simpel gezegd: bij een opkomst van 40 procent, zoals in 2005, wint Kaczynski vrijwel zeker, bij 50 procent wint Tusk. Kaczynski's radicale ideogie heeft gedisciplineerde volgelingen die zwaarder wegen naarmate minder mensen stemmen.

Vandaar dat Kaczynski er alles aan doet de tegenpartij in slaap te sussen. Zijn vernietigende kritiek op de regering is ruim een maand geleden opgehouden. Het ideaal van de autoritaire 'Vierde Republiek' lijkt verdwenen. Aantrekkelijke jonge dames sieren de PiS-campagne. Bovendien is er voor het eerst geen televisiedebat tussen de partijleiders, omdat Kaczynski weigert mee te doen.

Het gebrek aan confrontatie verbergt een ideologische kloof. De bekende journalist Stefan Bratkowski vergeleek in april van dit jaar Kaczynski's PiS met Hitlers NSDAP. Hij ontketende een storm van kritiek. Aangezien Poolse nationalisten zoals Kaczynski verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog eren, kunnen ze volgens de meeste Polen geen fascisten zijn.

Wat ze wel kunnen zijn is de Poolse variant van de nationalistische Fidesz-partij die in Hongarije regeert. Kaczynski mikt naar verluidt op een Hongaars scenario: na deze verkiezingen blijft hij in de oppositie. Er komt een instabiele regering die wordt opgezadeld met de onvermijdelijke economische crisis. Bij vervroegde verkiezingen behaalt Kaczynski vervolgens de absolute meerderheid.

De bovenstaande analyse is afkomstig van Joanna Kluzik-Rostkowska. Ze weet waar ze over praat. Een jaar geleden leidde ze Kaczynski's campagne voor de presidentsverkiezingen, waarbij ze van de havik een duif maakte.

Dit verzachte imago bezorgde Kaczynski bijna het presidentschap - terwijl hij een maand eerder nog volstrekt kansloos leek. Kluzik: "Kaczynski is cynisch en onvoorspelbaar."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden