Turnen moet sierlijker worden

interview | Na een carrière als showdanser - 'Cats', 'Chicago' - leert Patrick Kiens nu de Nederlandse turnploeg mooier bewegen. Op de WK turnen, nu in Glasgow, hoopt hij dat de jury onder de indruk is van zijn choreografieën. Niet acrobatiek, maar elegantie moet centraal staan, vindt Kiens.

Als Patrick Kiens in de auto muziek hoort op de radio, switcht hij snel naar een praatprogramma. Anders draait het hoofd van de turntrainer overuren. Dan houdt zijn werk nooit op. Zodra er deuntjes zijn hersenen in stromen, begint de choreograaf automatisch te puzzelen.

Kan dit wat zijn voor een nieuwe vloeroefening? Welke danspassen zijn mooi op deze muziek? De brainstorm houdt nooit op. In winkels, bij het benzinestation. Waar muziek klinkt, werkt Kiens.

Zelf danste hij in zijn jonge jaren in topmusicals als 'Cats' en 'Chicago'. Nu laat de trainer de Nederlandse turnequipe mooier bewegen. Op de wereldkampioenschappen turnen in Glasgow, die vandaag beginnen, is zijn werk onder meer te zien bij Eythora Thorsdottir. De Nederlandse turnster met IJslandse roots wordt geroemd om haar sierlijkheid.

Alles aan de turnster met IJslandse wortels is elegant. Haar manier van lopen, staan, turnen. Thorsdottir is volgens Kiens geboren om te stralen. "Wat je bij haar ziet is de X-factor die je ook bij types als Chantal Janzen en andere grote sterren ziet", vertelt hij. "Soms komt iemand een gebouw binnen en dan voel je meteen dat er een persoonlijkheid staat. Andere mensen blijven altijd doorzichtig."

Thorsdottir is er zo eentje die je bij blijft. Dat zien ook de juryleden. Op de Europese kampioenschappen in Montpellier in april baarde het 17-jarige talent opzien door tijdens haar debuut de meerkampfinale te halen. Kiens maakte ook de choreografie van de vloeroefening van turnster Lieke Wevers, die daar een gouden medaille mee haalde op de Europese Spelen in Bakoe.

Showbizz

Voor Thorsdottir voorspelt Kiens ook een carrière buiten de wereld van de gymnastiek. Zijn beste turnster volgt zanglessen en wil na haar topsportcarrière misschien naar de kleinkunstacademie om - net als haar trainer - groot te worden in het showbizzvak.

Zelf volgde Kiens na zijn studie aan de sportacademie een opleiding bij de dansacademie van Lucia Marthas in Amsterdam. De diploma's voor turncoach had hij toen al op zak. Ambitieus als hij is, begon Kiens op vijftienjarige leeftijd al met de cursussen die hij nodig had om turntrainer te worden. Omdat hij te jong was om het vak in te stromen besloot hij zich vervolgens eerst op andere gebieden te ontwikkelen.

De dansacademie van Lucia Marthas kwam hij aanvankelijk binnen als acrobatiektrainer. Na twee weken lesgeven dacht Kiens eigenwijs: dit kan ik ook wel. Hij deed auditie, werd meteen aangenomen en na twee jaar - in plaats van de benodigde vier jaar voor een diploma - vond hij dat hij klaar was voor het grote werk. "Ik heb altijd tegen Lucia gezegd: ik kom hier niet om een diploma te halen. Als ik klaar ben om te gaan, dan ga ik ook. Ik wilde snel het werkveld in."

Topmusicals

Toen Kiens halverwege de studie aankondigde dat hij genoeg had geleerd, werd hem nog de kans geboden om verkort af te studeren. Daar zag hij het nut niet van in. De volgende vraag was: naar welke show wil je dan? "Ik wilde wel naar het buitenland. Nou, dan gaan we dat regelen, zei Lucia."

Er werd een auditie gestrikt bij 'Gaudí' in Keulen en Kiens kreeg de rol meteen. Na acht maanden solliciteerde hij bij Cats in Londen, waar hij ook direct door de strenge selectie kwam. Acht jaar speelde hij in topmusicals: 'Chicago', '42nd Street', 'Titanic', 'Copacabana' en 'Eternity'. Toen hij 31 was, was hij het zware werk zat. "Zo'n bestaan eist zijn tol. Vooral in Cats, waar ik Alonzo, McCavity en Swing heb gespeeld. In een jaar tijd heb ik vijftig shows gemist vanwege ziekte of een blessure. En dan lag ik er, in vergelijking met de anderen, nog het minste uit."

Hard werken is er in huize Kiens met de paplepel ingegoten. Zijn opa en oma hadden een groothandel in sigaretten en zijn ouders hebben een groot schoenenbedrijf. Ze werken nog steeds, ook nu ze pensioengerechtigd zijn. Naast zijn vak als turntrainer heeft de geboren Waalwijker zelf nog een managementbureau voor artiesten en helpt hij kunstrolschaatsers met choreografieën.

Maximale inzet verwacht hij ook van zijn turnsters. Als er gesaboteerd wordt in de training, heeft Kiens dat meteen door. "Tien keer buikspieren wordt acht keer. Vijf keer brugoefening wordt vier keer. Vind je het gek dat je het dan niet redt?"

Over de inzet van Thorsdottir klaagt hij nooit. Die moet hij eerder afremmen in de hal in Hoofddorp, waar hij hoofdtrainer is bij turnvereniging PAX. "Eythora turnt met plezier. Die gretigheid zag je op jonge leeftijd al. Haar liefde voor de sport is groot."

Dat is nog steeds zo. Het enige wat in de loop der jaren veranderde, was de knot op haar hoofd. Lachend: "Ze had toen twee van die knotjes aan de zijkant. Ik weet niet of dat een IJslandse traditie is, maar ik vond dat heel grappig. Ik heb me altijd afgevraagd hoe lang het ging duren tot het één knot werd."

Nu is het er één, nauwkeurig vastgebonden met talloze spelden en knipjes. Net zo gracieus zoals haar bewegingen in de zaal - zoals Kiens het graag ziet. De sport hoort wat hem betreft niet alleen uit acrobatische hoogstandjes te bestaan. Al geldt sinds een aantal jaren: hoe ingewikkelder de sprong, des te hoger de beoordeling.

Kunst

De nadruk ligt daardoor tegenwoordig minder op sierlijkheid, waar het turnen ooit mee begon. "Een groot verlies voor de sport, vindt hij. "De choreografie is daarmee de nek omgedraaid. Zonde, want het heet niet voor niets 'artistiek turnen'. Dat woord zegt het al. Het is geen bewegingsvorm. Het is een vorm van kunst."

Toen Kiens na zijn carrière in de musicalwereld terugkeerde naar zijn grootste passie, het trainen van turntalenten, schrok hij zich rot. "Die choreografieën zagen er allemaal ongelofelijk slecht uit. Het liep zo achter met de show- en theaterwereld."

Het draaide alleen nog maar om wie het moeilijkste trucje kon. Een verschrikking, vond hij. Toen de internationale turnfederatie hem vroeg een lezing te geven over het choreografische aspect van het vak, schoof hij maar wat graag aan om de mensen aan het roer wat bij te leren.

Zijn pleidooi voor meer nadruk op sierlijkheid werd opgepikt. Na de Olympische Spelen in Londen werd de code veranderd waardoor elegantie meer beloond wordt. Nu krijgen turnsters bij hun vloeroefening bijvoorbeeld aftrek als ze stilstaan in de hoek voordat ze beginnen aan een volgende serie sprongen. Op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro, volgend jaar zomer, wordt het artistieke aspect nog belangrijker.

Door Kiens vallen de Nederlandse turnsters op door hun nette presentatie. Hij is de man die het bijzondere opmarcheren invoerde. De Nederlandse ploeg loopt tijdens het wisselen van de onderdelen strak in tempo, met de tenen gestrekt.

Geen turnland dat dat heeft overgenomen - de rest loopt normaal - maar dat maakt hem geen fluit uit. Kiens denkt dat het werkt. "In het begin werd er nog een beetje giechelig over gedaan. Hoe belangrijk is een eerste indruk in het leven wel niet? Bij een zangauditie wordt binnen twintig seconden bepaald of je door bent."

Brutaal prinsesje

Bij hem gaat de theorie achter de kunsten in de hal verder dan wel of niet stilstaan. De vloeroefening ziet Kiens als een musical of toneelstuk waarin een verhaal wordt verteld. De routine waarmee Thorsdottir in Glasgow in actie komt, stelt een brutaal prinsesje voor die anderen voor de gek aan het houden is. Kiens beweegt zijn armen omhoog en doet net of hij van zijn stoel valt. "Kijk ik val. O nee, toch niet. Ik doe net of ik val, maar het is maar een spelletje. Op dit thema kun je goed acteren."

Inspiratie voor de muziek en danspassen haalt hij overal vandaan. Ook uit programma's als 'So You Think You Can Dance', waar hij de muziek die hij voor de vloeroefening heeft gebruikt al een keer voorbij hoorde komen. De laatste tijd vindt hij het niveau van dat programma overigens tamelijk bedroevend. "Ik word er echt een beetje moe van als ik zie wat ze doen. In het begin was het niveau nog heel hoog. Nu zijn ze bezig met seizoen acht en zie je nauwelijks nog een geschoolde danser. Ga eerst eens naar een academie, denk ik dan."

Kiens laat een nieuwe choreografie vaak maar één keer zien aan een turnster. Dat is een trucje om te zien welke beweging beter bij haar past. "Omdat ik het maar één keer voor doe, maken ze fouten. Daar pas ik de oefening op aan. Soms stappen ze bijvoorbeeld naar links in plaats van naar rechts. Dat kan voor hen natuurlijker aanvoelen. Soms ziet het er ook mooier uit."

Inspraak in de passen hebben de talenten nooit. Ook niet in de muziek trouwens. "Wat ik nu ga zeggen, moet je niet als kop voor het artikel gebruiken, hoor." Kiens steekt een wijsvinger omhoog en dicteert zijn gulden regel. "Choreografie is geen democratie, het is een dictatuur."

Hij bepaalt hoe het eruitziet en of iets werkt. "Kom niet aan met 'ik vind dit pasje niet leuk'. Dan kan het er namelijk best heel leuk uitzien."

Op jacht naar een teamticket voor Rio

De Nederlandse turners gaan vanaf vandaag op de wereldkampioenschappen turnen in Glasgow op jacht naar een historisch teamticket voor de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. Op de WK kunnen de mannen en vrouwen zich rechtstreeks voor Rio plaatsen als ze zich in de teamwedstrijd bij de beste acht landen turnen. Lukt dat niet, dan kan er volgend jaar nog gestreden worden om een ticket op een olympisch kwalificatietoernooi. Daar mag Nederland alleen naar toe als de ploegen zich op de WK bij de beste negen tot en met zestien landen turnen. Als Oranje zich niet als team kwalificeert, mogen er maar één man en één vrouw naar de Spelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden