Turkse wraak op de journalistiek

Erol Önderoglu (grijze krullen en bril) demonstreerde op 9 april met parlementsleden van de oppositie in Istanbul voor het vrijlaten van gevangengenomen journalisten.Beeld AFP

Nergens ter wereld zitten zo veel journalisten gevangen als in Turkije. Erol Önderoglu verdedigt hen namens de belangenorganisatie Reporters sans Frontières.

Al meer dan twintig jaar verdedigt Erol Önderoglu vervolgde journalisten in Turkije. Volgens hem was dat ook voordat president Erdogan aan de macht kwam hard nodig. "In de jaren negentig heb ik eindeloos veel processen moeten bijwonen. Het leger klaagde dagelijks journalisten aan. Met name columnisten van Koerdische en islamitische signatuur werden opgepakt wegens hun kritiek op de regering."

Volgens Önderoglu bracht de AKP van president Erdogan aanvankelijk juist hoop voor de journalistieke gemeenschap. "Met het vooruitzicht op een EU-lidmaatschap voerde de AKP wetshervormingen door die de macht van het leger aan banden legden en het media-aanbod diverser maakten."

Maar echt ver ging het niet, aldus Önderoglu. "Met de kennis van nu denk ik dat de AKP de onderhandelingen met de EU vooral heeft gebruikt om zichzelf in een goed daglicht te plaatsen. Tot een echte erkenning van kritische journalistiek is het nooit gekomen."

Vage scheidslijn

Dat werd de afgelopen jaren wel duidelijk. Nadat de AKP eerder juist ruimte had geboden aan Koerdische media-organisaties, werden deze vanaf 2015 weer opgedoekt. Redacties van andere kritische media werden vervangen door ja-knikkers en in de nasleep van de mislukte staatsgreeppoging verdwenen tientallen gülenistische en andere journalisten in de cel.

"Momenteel zitten er rond de honderdvijftig personeelsleden van de media achter de tralies", aldus Önderoglu. "Een dertigtal is al veroordeeld, de rest wacht in de gevangenis op zijn proces. Maar we weten maar van 49 journalisten zeker dat ze wegens hun journalistieke activiteiten vast zitten."

Dat komt doordat een deel van hen om andere redenen is opgepakt. Zo zijn sommige gevangen PKK-strijders tevens actief binnen Koerdische media-organisaties. De vage scheidslijn tussen journalistiek en (gewapend) activisme maakt het werk van Önderoglu er niet makkelijker op.

"In principe verdedigen wij alle journalisten. Maar als we merken dat sommigen onder hen ook een belangrijke positie hebben binnen bepaalde groeperingen, kan het de positie van andere journalisten in gevaar brengen als wij met hen in verband worden gebracht."

Weinig hoop

Daarnaast lijdt de persvrijheid in Turkije ook aan het gebrek aan journalistieke ethiek. "Veel schrijvers laten zich niet leiden door journalistieke principes, maar door hun eigen politieke standpunten of de zakenbelangen van hun baas. Er is geen debat tussen verschillende kampen over wat onafhankelijke journalistiek is."

Sterker nog, journalisten zijn soms betrokken in de vervolging van hun eigen beroepsgroep. "Er zijn journalisten die nu terechtstaan en doen alsof ze hun hele leven voor persvrijheid hebben gevochten, terwijl ze in het verleden de vervolging van collega-journalisten in het andere kamp goedkeurden. Tegelijkertijd heb ik in de jaren negentig islamitische journalisten verdedigd, die nu nauw samenwerken met Erdogan. De Turkse politiek is eigenlijk één lange wraakactie."

Ook Önderoglu ontsnapt daar uiteindelijk niet aan. Op de Internationale Dag van de Persvrijheid op 3 mei bezocht hij vorig jaar een solidariteitsactie voor de inmiddels gesloten krant Özgür Gündem, die door de regering van PKK-propaganda wordt beschuldigd. Hij ging tien dagen de gevangenis in.

Dat hij uiteindelijk werd vrijgelaten, is volgens Önderoglu te danken aan internationale solidariteitsacties. "De internationale druk was te groot", zegt hij. "Zolang de wereld Turkije blijft volgen, voelen kritische stemmen hier zich niet in de steek gelaten."

Maar het is de vraag of de rasidealist nog in zijn eigen woorden gelooft. Op 8 juni moet Önderoglu opnieuw voor de rechtbank verschijnen. Inmiddels is de noodtoestand al geruime tijd van kracht en lijkt Turkije nog verder van Europa weg te drijven. Met een rustige stem geeft Önderoglu toe nog maar weinig hoop te hebben. "Ik verwacht dat ook ik in de gevangenis eindig."

Dag van de persvrijheid

Diverse Nederlandse media besteden vanaf vandaag drie dagen lang aandacht aan journalisten in Turkse gevangenissen, onder aanvoering van VPRO-radioprogramma 'Bureau Buitenland'. Zij doen dit in de aanloop naar de Internationale Dag van de Persvrijheid, komende woensdag.

Turkse blokkade van Wikipedia

Turkije heeft toegegeven dat het doelbewust de online-encyclopedie Wikipedia blokkeert. De Turkse telecomautoriteiten hebben op Twitter als reden aangegeven dat Wikipedia weigert artikelen weg te halen waarin wordt beweerd dat Turkije terreurorganisaties ondersteunt.

De blokkade is ingevoerd zonder tussenkomst van een rechter. Binnen twee dagen moet die beslissen of het besluit terecht is. Het is volgens de autoriteiten niet mogelijk een enkel artikel op zwart te zetten. Daarom is heel Wikipedia nu niet meer te bereiken. Turkey Blocks, een groep die het internetverkeer in Turkije monitort, ontdekte de blokkade zaterdagochtend.

De Wikipediapagina van president Recep Tayyip Erdogan heeft een apart hoofdstuk met 'controverses', waarin een tiental schandalen van hem wordt behandeld.

In 2014 liet Erdogan ook al Twitter en YouTube tijdelijk blokkeren. Hij deed dat na rellen en onthullingen over steekpenningen. Hij noemde Twitter toen een 'grote vloek'. Via dat medium konden demonstranten elkaar snel inseinen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden