Turkse krokodillentranen

Turkije wil de moord op Hrant Dink zien als een incident. Dat is het niet, zo bewijst een Turks-Nederlands toneelstuk.

Voor mij was Hrant Dink een vriend. Twee maanden voor de moord was hij nog in Den Haag, waar hij de Oxfam Novib PEN prijs ontving. Op het provisorische podium, waar de microfoons soms uitvielen en de tent letterlijk dreunde door de luid bonkende muziek uit tenten die ook tijdelijk opgericht waren voor het Crossing Border festival, sprak de journalist zacht.

Hij droeg een pak en een das. Onder zijn colbert droeg hij een dikke, kleurige trui. Hij las zijn betoog voor en het was duidelijk dat hij liever schreef dan praatte.

Hrant Dink was bescheiden en sprak wijze woorden. Daarin klonk geen haat of wrok jegens Turkije wegens die genocide jegens zijn volk. Hij was een realist en wilde dat zijn volk zich op een betere toekomst richt en niet stil blijft staan bij de slachting van bijna een eeuw geleden.

Hij wilde met zijn artikelen de spanningen tussen de Turkse overheid en de Armeense diaspora verminderen. Toch was hij tot gevangenschap veroordeeld en werd hij dagelijks bedreigd. De Turkse regering bood hem geen bescherming. Misschien had zij een stiekeme hoop, ondanks haar verzoenende woorden na zijn dood. De Turken in het algemeen en de Turkse regering in het bijzonder zijn niet rijp voor de tegengeluiden van Armeniërs en Koerden. Deze twee volkeren werden en worden nog steeds onderdrukt.

De Armeniërs en Koerden zijn door de Turkse regering in 1915 met succes tegen elkaar opgezet met behulp van de religie. De Armeniërs waren de grote verliezers en de Koerden werden in hun liederen en verhalen de boosdoeners.

De dood op de aimabele Armeense journalist is een grote show geworden voor de Turkse regering en in haar kielzog voor de Turkse media. Ze verspreidden een foto van een 17-jarige ’moslimfundamentalist’ en arresteerden hem een dag later. Door die actie liet de Turkse regering haar ’goede wil’ en daadkracht aan de wereld zien. Ze waste haar handen in onschuld, liet demonstraties toe en de straten van Istanboel waren letterlijk zwart van de mensen.

De gewone Europese kijkers trappen erin, de aanpak werkt. De Turkse regering scoort en is de lastige Armeense journalist voor altijd kwijt.

Turkije heeft zoiets eerder gedaan. 13 jaar geleden zijn ’moslimfundamentalisten’ ingezet om kritische kunstenaars in de stad Sivas levend te verbranden. Het waren Turkse kunstenaars die licht kritische vraagtekens bij de oprechtheid van hun regering plaatsten over de behandeling van de Koerden in Turkije. Is de dood van Hrant Dink een herhaling?

Ik zeg meteen ’ja’ na de Nederlandse theatervoorstelling te hebben gezien onder de naam ’Sivas’, gemaakt door kunstenaars van Turkse origine. Het stuk vertelt in de geest van de Griekse tragediën een modern verhaal, van een Nederlander die met zijn Turkse vriendin naar de stad Sivas gaat om de verbranding van haar zusje te herdenken die toevallig in het hotel was waar de kunstenaars opgesloten zaten. De tekst van de Belg Paul Pourveur is bijna pure poëzie. De sobere regie van Saban Ol maakt ruimte voor humor waardoor je de reis meemaakt en alles relativeert, ook de betrokkenheid van de Turkse regering bij de verbranding van die kunstenaars in 1993 in Sivas.

Het stuk bevat goed gedocumenteerde kritiek op de islam, de profeet, de politiek, Turkije en ga zo maar door.

Erg jammer dat de pers aan het stuk voorbij ging. Het weinige publiek bestaat vooral uit intellectuele Turken die hun gevoelens, na de voorstelling, met een paar borrels wegspoelen om de volgende dag weer zoals de meeste Turken te denken: ’Gelukkig ben ik als Turk geboren’.

Ze ontkennen de genocide op de Armeniërs, willen de naam Koerdistan uit alle woordenboeken schrappen en de olierijke stad Kirkoek die in Iraaks-Koerdistan ligt bij Turkije inlijven.

En de geest van Hrant Dink voegt zich bij de verbrande kunstenaars van Sivas en reist met hen mee, door Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden