Analyse

Turkse gemeenschap in Nederland is gewoon verzuild

Basisschool De Roos in Zaandam verloor 151 van de 411 leerlingen.Beeld anp

Het is in het Nederlandse onderwijs nog nooit vertoond, basisscholen die in een week tijd bijna een derde van de leerlingen zien vertrekken. En dat vanwege een politiek conflict in Turkije dat voor de zomervakantie op de scholen nog geen rol speelde.

Islamitische basisschool De Roos in Zaanstad verloor sinds de school wordt aangemerkt als 'Gülenschool' 151 van de 411 leerlingen, en vocht de 'hetze' vrijdag aan voor de rechter. "Uiteindelijk hebben de scholen geen enkel verweer", zegt de Tilburgse hoogleraar Paul Zoontjens. "De ouders hebben schoolkeuzevrijheid." Op termijn moet de school misschien wel noodgedwongen sluiten. "Hoe minder leerlingen, hoe minder geld. Over twee jaar zal de school waarschijnlijk echt in de problemen komen."

Verzuiling
Het wordt voor Turkse kinderen van Erdogan-aanhangers en gülenisten steeds lastiger om, zelfs in Nederland, nog samen naar school te gaan. Erdogan-aanhangers die hun kind van school haalden, zoeken momenteel naar plekken op openbare of bijzondere scholen. Maar wat moeten de kinderen die wel op zo'n school als De Roos blijven, als die over een tijdje moet sluiten: terugkeren in klassen bij kinderen van ouders door wie ze nu bedreigd worden?

Het politieke conflict lijkt te leiden tot een soort verzuiling binnen de Turkse gemeenschap, waar ouders behoefte gaan krijgen aan afzonderlijke scholen. Echt eigen scholen oprichten is in het Nederlandse onderwijs niet mogelijk. Politieke grondslagen kunnen volgens de wet geen basis voor een nieuwe school zijn, alleen religieuze of levensbeschouwelijke richtingen zijn toegestaan.

Richtingvrij
De vraag is wel hoe lang de (internationale) politiek nog uit het Nederlandse onderwijs geweerd kan worden. In Nederland bestaat al een ruime mate van vrijheid van onderwijs, en als het aan veel onderwijsvernieuwers en politici ligt, breiden we die vrijheid nog verder uit. Staatssecretaris Dekker werkt al een tijdje aan een wet waarbij scholen 'richtingvrij' opgericht mogen worden. De gedachte is dat er genoeg katholieke of protestants-christelijke scholen zijn en moderne ouders meer behoefte hebben aan scholen met een vernieuwend onderwijsconcept.

Voorbeelden daarvan zijn er legio in Amsterdam, waar leraren, onderwijskundigen en ouders bij de gemeente vorig jaar honderden plannen indienden voor nieuwe scholen. Zo was er bijvoorbeeld een 'Alan Turing-school', gebaseerd op de analytische en sportieve talenten van de kraker van enigma-code van de nazi's, of een 'jongensschool' die helemaal is ingericht op hun neuro-psychologische ontwikkeling. Alles zou mogelijk moeten zijn, zolang er maar aan bepaalde kwaliteitseisen wordt voldaan en er genoeg ouders zeggen hun kind naar die school te willen sturen.

Stevige normen
Maar waar de nieuwe wet voor progressief Nederland misschien prachtige nieuwe kansen schept, zullen ook ouders met heel andere belangen en achtergronden er meer ruimte door krijgen. "We moeten bij die nieuwe wet daarom voorkomen dat scholen in de toekomst ook politieke instellingen kunnen worden", zegt Zoontjens. "En dat kan alleen als we stevige normen stellen. We moeten de achtergronden van schoolbestuurders en leraren nagaan, veel meer dan nu. Het kan zijn dat deze mensen radicaal andere ideeën hebben dan wij. Daar zal ruimte voor zijn, met als enige grens dat het belang van het kind niet in het geding komt."

Een ruimere onderwijsvrijheid in een toenemend multiculturele samenleving zou weleens voor veel strijd kunnen zorgen, denkt Zoontjens. "Dat salafistische scholen op grond van een verruimde onderwijsvrijheid misschien ook wel mogelijk worden, baart velen nu al zorgen. Het is de vraag of we dat als samenleving willen. De diverse voorkeuren worden zo groot, dat we dat niet meer kunnen behappen. Dat is een gevaar voor ons onderwijssysteem. Naarmate de diversiteit in de samenleving toeneemt, moet de overheid neutraler komen te staan. En dat zou ertoe kunnen leiden dat wij, net als de Fransen, uiteindelijk alleen nog openbaar onderwijs kunnen aanbieden. De vrijheid van onderwijs is dan helemaal verleden tijd."

Het is aan het volgende kabinet of de onderwijsvrijheid in Nederland inderdaad verruimd wordt. De affaire rond de 'Gülenscholen' werpt een nieuw licht op de vraag of Nederland die ruimte aankan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden