Turkse atheïst houdt zich stil

Wie niet religieus is, durft daar in het islamiserende land vaak niet voor uit te komen

ISTANBUL - Hij is ongelofelijk goed op de piano, het geroffel van zijn vingers op de vergeelde toetsen levert mooie melodieën van James Brown tot Diana Krall op. "De muziek maakt dat ik nog steeds kan ademhalen in dit land", zegt hij even later met een wrange glimlach. Kaan Gemici is muzikant, eigenaar van een studio waar professionele muziek wordt opgenomen. "In deze studio ontvang ik de bekendste artiesten van Turkije. Zelfs bij hen moet ik verzwijgen dat ik een atheïst ben. Anders zouden ze mij afschrijven."

In Turkije is de trend islamisering. Onder leiding van de AK-Partij van de diepgelovige premier Tayyip Erdogan schuift het land van de seculiere staat van Atatürk richting een land waar religieuze principes meer en meer een stempel drukken op de samenleving. Islamonderwerpen domineren de media, het onderwijs is zo hervormd dat alle kinderen onderwijs krijgen in de soennitische islam, en carrièremogelijkheden binnen de overheid liggen vooral voor opzichtig religieuzen voor het oprapen.

Voor 'andersdenkenden' biedt internet soelaas: ook al worden de sites van atheïsten met regelmaat in de ban gedaan, ze blijven onder andere namen terugkomen. Populairste onder deze sites is de Facebookpagina Karikateist die inmiddels meer dan 300.000 likes binnen heeft. Op deze pagina passeren uitspraken van bekende atheïsten de revue, wordt de draak gestoken met alle religies en worden de verrichtingen en preken van profeet Mohammed op een humoristische wijze onderuitgehaald.

300.000 is veel. Het zou niet moeilijk moeten zijn om een aantal van deze mensen te vinden, maar het tegendeel blijkt waar. Kaan Gemici, de muzikant, legt uit waarom de zoektocht naar Turkse atheïsten zo moeilijk verloopt: "Iedereen is bang. Het gros van de mensen denkt dat als je niet in Allah gelooft, je geen geweten en geen moraal hebt. Ze zien je aan voor iemand die verdorven is en alle kwaad kan uitrichten. Daarom verzwijgen mensen hun atheïstische ideeën. Ik heb die pagina niet eens geliked. Ik weet zeker dat de Turkse staat de namen van de likes netjes ergens bewaart."

De bekendste Turk die als atheïst op de voorgrond trad, was een oud-imam. Op latere leeftijd viel deze Turan Dursun van zijn geloof om vervolgens furore te maken met boeken waarin hij zijn keuze uitlegde. In 1990 werd hij voor de deur van zijn huis omgebracht. Nadien heeft Turkije geen 'bekende' atheïst meer voortgebracht.

De zoektocht naar Turkse atheïsten levert op een van de terrassen aan de Bosporus eindelijk resultaat op. Hier zit een veertiger met een voor de helft grijs geworden stoppelbaard het naar het Turks vertaalde boek 'De Bonobo en de Tien Geboden' van de Nederlandse bioloog en schrijver Frans de Waal te lezen. Een boek dat kritische vragen over religie stelt. Hij wil niet met zijn achternaam in de krant, maar het noemen van zijn voornaam vindt hij geen probleem. "Ik kan hier op mijn gemak dit boek lezen omdat hier seculiere jongelui komen. Met dit boek in de hand kan ik zeker niet in een van de religieuze wijken zitten", verzekert Cengiz.

Neemt het aantal Turkse atheïsten toe? Hij krabt in zijn korte baard en stelt: "Ik heb het idee dat vooral onder deze regering steeds meer mensen niet meer in God geloven. Hun islamistische beleid werkt volgens mij averechts bij jongeren die van hun docenten in verhalen moeten geloven zoals dat de maan in tweeën is gespleten en weer een werd, dat Noach alle dieren op een ark heeft verzameld. Maar ze schreeuwen hun ideeën niet van de daken. De aanslag op Turan Dursun heeft een groot trauma veroorzaakt in Turkije."

Op internet kom je wel jongeren tegen die hun gezichten laten zien terwijl ze hun atheïstische gedachtengoed verkondigen. Maar altijd ontbreekt een achternaam en is de opgegeven voornaam waarschijnlijk een pseudoniem. Een van de jongeren, Faruk, zegt op YouTube: "Na het lezen van de Koran besloot ik om niet meer in de islam te geloven. Mijn ouders hebben nog steeds verdriet van mijn keuze en weigeren het te accepteren, maar ik voel me nu vrij. Dat is het belangrijkst."

In de studio van Kaan Gemici noemt de muzikant een nadeel voor dit soort jongeren: "Ik hoor dat op scholen sommige leerlingen weigeren deel te nemen aan het verplichte religie-onderwijs. Het probleem voor deze jongeren is dat ze op toelatingsexamens voor de universiteiten minder zullen scoren omdat straks vragen over de islam net zo zwaar gaan tellen als wiskunde en Engels."

Dezelfde dag verklaart de AK-Partij-parlementariër en interim-parlementsvoorzitter Sadik Yakut dat hij tegen gemengd onderwijs is en dat zijn partij met de wil van God in een volgende termijn deze 'voor Turkije ongeschikte' praktijk uit de wereld zal helpen. "Als het zover komt", zegt Gemici met een lichte grimas "dan verlaat ik dit land met mijn gezin. Hopelijk is er in Europa plek voor een goede muzikant die niet in God gelooft."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden