Turkse advocaten gaan coup-zaken uit de weg

Juli 2016: een soldaat (in blauw shirt) die meedeed aan de couppoging in Turkije wordt in Istanbul door omstanders in de kraag gevat. Beeld AP
Juli 2016: een soldaat (in blauw shirt) die meedeed aan de couppoging in Turkije wordt in Istanbul door omstanders in de kraag gevat.Beeld AP

Sommige advocaten in Turkije weigeren zaken aan te nemen die verband houden met de coup. Maar iemand moet het doen. Hoe werk je in een afbrokkelende rechtsstaat?

Rond het middaguur zit het kantoor van advocaat Celal Ülgen vol met wanhopige moeders. Gespannen luistert de groep gesluierde vrouwen naar een van Turkije’s beroemdste advocaten. Hun zonen werden gevangen genomen nadat ze tijdens de coup-poging van vorig jaar op bevel van hun commandanten de Bosporus-brug bezetten.

“Ik heb ze wat advies gegeven, maar ik neem geen Fetö-zaken aan”, vertelt Ülgen wanneer de menigte is afgedropen. Daarmee verwijst hij naar de Fethullah Terreurorganisatie, het stempel voor de Gülen-beweging dat aan iedere coup-gerelateerde zaak kleeft. “Sommige gülenisten bieden me heel veel geld aan, maar ik wil mijn ervaring niet inzetten voor de mensen die vroeger met de AKP samenwerkten.”

Hoop

Ülgen is al 35 jaar advocaat en net als de meeste van zijn collega’s aanhanger van de seculiere oppositiepartij CHP. Volgens hem waren gülenisten jarenlang verantwoordelijk voor de infiltratie en afbraak van de Turkse rechtsstaat. De arrestatie van duizenden rechters, advocaten met banden binnen de Gülenbeweging, hoofdverdachte achter de coup, was volgens hem dan ook terecht. Ülgen sprak zelfs van een moment van ‘hoop’ dat de rechtsgang zou verbeteren.

Hij kwam bedrogen uit. De zuiveringen breidden zich in rap tempo uit naar elke vorm van oppositie. De rechtsstaat is daarvan het eerste slachtoffer, stelt Ülgen. “De regering gebruikt de coup om een eenpartijstaat op te bouwen. Onder de noodtoestand kan de regering het parlement passeren. De benoeming van rechters wordt beïnvloed door de AKP en rechters zijn bang voor wat de autoriteiten van hun uitspraken vinden. Officieren van justitie luisteren niet naar de verdediging en mensen worden opgesloten voordat een zaak ook maar begonnen is.”

Ülgen verdedigt nu gevangen journalisten van de seculiere oppositiekrant Sözcü. Maar soms twijfelt hij of dat wel zin heeft. “Ik heb hier eindeloos aan gewerkt”, vertelt hij terwijl hij een dik document vol bewijzen voor de onschuld van zijn cliënt doorneemt. “De officier van justitie maakte er geen enkele verwijzing naar. Ik denk dat ze het niet eens lezen.”

Paranoïde

Advocate Dilek Atay begon haar carrière als raadsvrouw kort na de coup-poging. De twintiger, die niet met haar echte naam in de krant wil, vertelt vanuit een restaurant in Istanbul over de slopende eerste maanden. Af en toe kijkt ze nerveus of niemand meeluistert. “Ik word een beetje paranoïde van deze baan.”

Ze werd meteen in het diepe gegooid. Via een pro deo-programma van de regering kreeg ze een ‘Fetö-zaak’ toegewezen. Normaal gesproken kun je bepaalde gevallen weigeren, vertelt ze, maar aangezien alle advocaten tegenwoordig gülenistische cliënten uit de weg gaan, geeft justitie niet langer van tevoren aan om welke zaak het gaat.

Atay’s cliënt zat al maanden te wachten op een advocaat. In de gevangenis, want sinds de noodtoestand van kracht is, worden veel verdachten in Turkije opgesloten voor hun proces begint. “Ook als de aanklager weet dat er geen bewijzen zijn, laten ze mensen soms langer wachten.”

Bovendien gelden voor gevangen gülenisten de strengste regels. De cellen zijn overvol, briefverkeer of toegang tot advocaten wordt beperkt en gesprekken met advocaten worden opgenomen. “Zelfs moordenaars mogen meer dan gülenisten”, vertelt Atay. “. Zo zei een van onze cliënten dat hij geen snoepgoed in de gevangeniskantine mocht kopen voor zijn kind dat op bezoek kwam. Iemand had gezegd dat gülenisten geheime berichten doorgeven in het snoeppapier.”

Dilemma

Die paranoia raakt ook haarzelf, geeft ze toe. “Ik sta voortdurend voor een dilemma: vecht ik voor mijn principes, of is het beter om rustig de procedures te volgen? Natuurlijk ben ik zelf ook bang omdat ik Fetö-zaken behandel. Iedereen kan immers worden uitgemaakt voor terrorist.” De politie kan bovendien overal bij, weet ze. “Een collega van mij heeft met eigen ogen gezien hoe gemakkelijk ze bij een Facebookaccount inbreken.”

Atay gaat dus voorzichtig te werk, ook omdat ze net als Ülgen vermoedt dat veel gülenisten terecht vastzitten. Maar als ze zeker genoeg is van iemands onschuld, zet ze door. Zo heeft ze vorige maand kunnen bewijzen dat een van haar cliënten onterecht vijf maanden vast zat. Hij werd vrijgelaten. “Het was de gelukkigste dag van mijn leven”, vertelt de Atay. “Soms kunnen we nog steeds dat verschil maken.”

Veteraan Ülgen sluit zich daarbij aan. “Natuurlijk geloof ik niet meer in de rechtsstaat”, zegt hij schamper. “Maar we moeten ons blijven verzetten. Of het recht nu geschonden wordt door Fetö, de AKP of mijn eigen moeder of vader, we klampen ons vast aan de waarheid. Alleen op die manier kunnen we door deze donkere wolken heen slaan.”

De echte naam van de anonieme advocate is bekend bij de redactie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden