'Turks én homo, als je er niet over spreekt, is het er niet'

Beeld anp

Trots wapperde de rode vlag met maan en ster vorig jaar tussen de regenboogvlaggen van de Gay Pride botenparade. Voor het eerst in de geschiedenis van de Canal Parade voer er een Turkse boot mee. Journaliste Cigdem Yuksel was erbij. "Ik wist en voelde dat er iets zou veranderen. Ik wilde als Turkse hetero een statement maken, de dialoog starten." Deze dialoog hoopt ze voort te zetten met haar expositie 'Visible faces'.

"In de ogen van veel Turken kan je niet én Turks én homo zijn", legt Cigdem Yuksel (24) uit. "Homoseksualiteit wordt gezien als een ziekte, een zonde. Het is beschamend ." Dus wordt er niet over gesproken, want: "als je er niet over spreekt, dan is het er niet."

Homoseksualiteit is nog steeds een groot taboe binnen de Turkse gemeenschap. Driekwart van de Turkse Nederlanders zou het een probleem vinden als hun kind een relatie zou hebben met iemand van hetzelfde geslacht. Ter vergelijking: onder autochtonen is dat zeventien procent.

Naar schatting zijn er zo'n 20.000 Turkse homo's, lesbiennes, transgenders en biseksuelen in Nederland. Sommigen zijn uit de kast, sommigen zijn én uit de kast én worden geaccepteerd door hun familie. Maar velen houden het verborgen of zijn thuis niet meer welkom.

Yuksel: "Uit de kast komen is geen individuele keuze. Je neemt er je Turkse identiteit, de gemeenschap en je familie in mee. Als iedereen het weet, dan betekent dat gezichtsverlies voor je familie. Het hele gezin lijdt eronder."

"Als je er niet over spreekt, dan is het er niet."
Het grootste probleem zit hem in de dialoog, meent Yuksel. "Als je iets niet kent, boezemt het je angst in. Juist doordat er niet over gepraat wordt, kan je het makkelijk haten en veroordelen." Met haar expositie wil ze het taboe binnen de Turkse gemeenschap doorbreken "om een basis te creëren voor acceptatie en bespreekbaarheid".

Het idee voor de expositie was er al voor de Turkse boot. Een goede vriendin, lesbisch en Turks, werd niet gesteund door haar ouders. Van dichtbij maakte Yuksel mee hoe moeilijk en pijnlijk de situatie was. Niet alleen voor haar vriendin, ook voor de ouders. "Ze waren bang om hun Turkse moslimdochter te verliezen. Ze wisten niet hoe ze er mee om moesten gaan."

Yuksel voelde dat ze iets moest doen. "Niet alleen voor mijn vriendin of voor Turkse homoseksuelen in het algemeen. We moeten er ook voor hun ouders zijn. Zij moeten er over kunnen praten."

Expositie Visible faces
Yuksels expositie laat de portretten van acht jonge mensen zien. Turken uit Amsterdam en Istanbul. Gewone mensen. Aan de buitenkant is niet te zien dat het om homo's, lesbiennes, biseksuelen en transgenders gaat. "Pas als je hun verhalen leest kom je erachter dat ze op mensen van hetzelfde geslacht vallen", legt Yuksel uit. "Ik wil laten zien dat het gewone mensen zijn, net als jij en ik."

Ongeveer een jaar geleden begon ze met het verzamelen van de portretten. Niet iedereen zag het zitten om openlijk voor zijn of haar homoseksualiteit uit te komen. Vijftien portretten stonden op de planning, het werden er uiteindelijk acht. Yuksel: "Acht dappere mensen die als rolmodel voor andere Turken kunnen dienen."

"Er komt een dag dat ze komen kijken"
Alhoewel ze veel lovende reacties kreeg, reageerde niet iedereen even enthousiast. "Mijn ouders waren er niet blij mee. Ik durfde ze in eerste instantie ook niet over mijn expositie te vertellen. Op den duur moest ik wel omdat er een stuk over mijn foto's in de plaatselijke krant verscheen", vertelt Yuksel.

"Mijn moeder schrok van het artikel. Iedereen kon nu lezen waar ik mee bezig was en zou haar daarop kunnen aanspreken. Dan zou ze noodgedwongen haar dochter, die zich bezig houdt met homoseksualiteit in de gemeenschap, moeten verdedigen. Dat is beschamend."

Thuis wordt er niet over de expositie of dit onderwerp gepraat. Yuksel begrijpt dat haar ouders tijd nodig hebben. "Het is voor mijn ouders moeilijk om te begrijpen dat ik me als hetero met dit onderwerp bezig hou. Ik neem ze niets kwalijk, ook niet dat ze mijn expositie niet willen zien. Ze groeien langzaam met mij mee. Er komt een dag dat ze wel komen kijken. Het is een kwestie van tijd."

Ilyas Odman (Istanbul): "Terwijl de jongens in de klas het hadden over hoe sexy Batgirl was in de film Batman, kon ik tegen niemand zeggen dat ik zijn hulpje Robin juist sexy vond. Ik leef in een land met een mannencultuur en in de ogen van de bevolking ben ik iemand die zijn mannelijkheid heeft opgegeven." Onder dit artikel staan nog meer foto's uit de expositie Visible faces. Beeld Cigdem Yuksel

Het is 'ons' probleem, een probleem van de hele Turkse gemeenschap
Yuksel vindt het belangrijk dat ook Turkse hetero's zich over dit onderwerp uitspreken. "Het is logisch dat Turkse homoseksuelen opkomen voor hun rechten, iedereen komt op voor zijn eigen rechten. Maar als zij de enigen zijn die zich uitspreken, dan wordt het gezien als een probleem van hen, terwijl het eigenlijk een probleem is van de hele Turkse gemeenschap."

Daarom stapte ze vorig jaar op de Turkse boot tijdens de Canal Parade. Een mooi initiatief en een grote stap in de goede richting. Yuksel: "Voor de eerste keer ontstond er een discussie op sociale media. Voor de eerste keer werd er gepraat over de combinatie Turks en homo. Die discussie wil ik voortzetten. Ik hoop dat er na mij weer iemand komt die op een andere vreedzame manier dit probleem op de kaart zet."

Ze beseft zich dat homoseksualiteit niet van de een op de andere dag geaccepteerd zal worden. Dat geeft niet. "Ik geloof echt dat op een dag Turkse ouders hun kind zullen omhelzen als hij verklaart homo te zijn, zonder angst voor gezichtverlies en veroordelingen vanuit de groep. Het is een kwestie van tijd."

De expositie van Cigdem Yuksel, Visible faces, hangt nog tot en met 26 oktober bij IHLIA op de zesde verdieping van de centrale bibliotheek in Amsterdam. Naast de portretten zijn er ook beelden te zien van de Turkse boot.

Cem Cohen - Amsterdam (global communications manager): "Toen ik 13 was kwam ik uit de kast. Mijn moeder was geschokt, maar wilde meer weten. We hebben dagenlang gepraat waarna ze uiteindelijk besloot dat zij mij op geen enkele manier kon veroordelen. Ook mijn vader accepteert mij zoals ik ben." Beeld Cigdem Yuksel
Seyhan Arman - Istanbul (acrice): "Vroeger bad ik eindeloos tot God. Ik hoopte elke dag dat ik de volgende ochtend wakker zou worden als vrouw. Al vrij snel kwam ik erachter dat niet God mij kon helpen om een vrouw te worden, maar de dokters." Beeld Cigdem Yuksel
Melih Gençboyaci - Amsterdam (danser/choreograaf): "Op de basisschool werd ik verliefd op een jongen. Toen ik het vertelde aan mijn moeder en aan mijn vrienden moest ik de consequenties daarvan ondergaan. Ik pas me niet aan, dat heb ik nooit gedaan." Beeld Cigdem Yuksel
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden