Turkije voelde pas laat hete adem IS

Jihadisten konden lang ongestoord via Turkije naar Syrië

Jihad Expres. Zo luidde de bijnaam van Gaziantep, een Turkse stad van circa anderhalf miljoen mensen nabij de Syrische grens. Volgens schattingen vechten zo'n 30.000 buitenlandse strijders mee aan de zijde van Islamitische Staat. Een groot deel ging bij Gaziantep de grens over.

Ook Khalid El Bakraoui, een van de twee aanslagplegers op het vliegveld in Brussel, koesterde die ambitie. Vanuit België was hij in het voorjaar van 2015 naar Turkije gereisd. Half juni werd hij in Gaziantep gearresteerd. Na een maand in detentie werd hij het land uitgezet. Dat was een signaal dat de Turkse autoriteiten strenger begonnen op te treden tegen aspirant-jihadisten op doortocht.

Waarom in zo'n laat stadium pas? Lange tijd gold: een vijand van de Syrische president Bashar Al Assad is een vriend van Turkije. Lang waren de Turkse president Erdogan en Assad juist de beste vrienden. Ze vierden zelfs samen vakantie. Maar dat veranderde in 2011 toen Assad de opstand tegen zijn regime met geweld de kop in probeerde te drukken, terwijl Erdogan zich tegelijkertijd opwierp als kampioen van de onderdrukte soennieten in de Arabische wereld. Turkije zag er aanvankelijk weinig kwaad in dat jihadistische groeperingen het verzet tegen de Syrische dictator nagenoeg monopoliseerden. Ook de snelle opkomst van IS baarde Ankara in eerste instantie geen zorgen.

Maar ondertussen groeide de druk vanuit het Westen op Turkije. Eerst vanuit de Verenigde Staten die in de zomer van 2014 met vliegtuigen stellingen van IS boven Irak begonnen te bestoken. Aanleiding daarvoor was de moord op de yezidi's van Sinjar. Maar door het slappe grensbeleid van Turkije kon IS rekenen op de constante aanwas van nieuwe strijders. De VS koesteren Ankara als bondgenoot, maar dit Turkse beleid was voor Washington steeds lastiger uit te leggen.

Vanuit Europa werd, na de aanslagen op Charlie Hebdo in Parijs, de druk op Turkije ook opgevoerd. Het land beloofde beterschap. Toch gingen er gedurende het voorjaar van 2015 nog steeds veel jihadisten de grens met Syrië over. Pas eind juli, dus ruim een maand na de arrestatie van El Bakraoui, kwam de definitieve omslag.

Op 22 juli voerde IS een bloedige aanslag uit in Suruç. In dat Turkse grensstadje kwamen meer dan 30 mensen om bij een bomaanslag op een Koerdisch cultureel centrum. Turkije kondigde naar aanleiding van die gebeurtenis de bouw van een betonnen muur op de Syrische grens aan.

De spanningen liepen nog verder op. Toen een paar dagen later jihadisten een Turkse soldaat doodschoten, drong het door dat Islamitische Staat ook Turkije niet zou ontzien.

Dat werd pijnlijk duidelijk toen een paar maanden later grote aanslagen volgden. Eerst in Ankara en later in Istanbul. Grenscontroles werden scherper.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden