Turkije verloor zijn christelijke stempel

Twintigduizend Turken hebben woedend geprotesteerd tegen het bezoek van de paus, dat morgen begint. De paus wil de verstoorde relatie met de islam verbeteren maar ook de breuk met de orthodoxe kerk van 1056 lijmen.

De paus begint morgen een bezoek aan een land dat nu vrijwel helemaal islamitisch is maar dat aan de wieg stond van het christendom.

De transformatie van Turkije in een vrijwel volledig islamitische land is betrekkelijk recent. Zelden veranderde een land zo snel en radicaal als Turkije tussen 1915 en 1925. De gedaanteverwisseling voltrok zich via drama’s, die diepe sporen hebben nagelaten.

Directe aanleiding voor de protesten tegen het pausbezoek zijn de opmerkingen, die hij in september maakte over de islam en de profeet Mohammed. Maar op de achtergrond spelen ook de trauma’s mee van de jaren tien en twintig van de vorige eeuw, die Turkije omvormden van een religieuze en etnische multicultuur naar een land met vrijwel alleen nog moslims en nog maar één etnische minderheid van betekenis, de Koerden.

In 1915 had Turkije, althans het gebied dat later het moderne Turkije zou worden, ook na bijna vijf eeuwen moslimbestuur nog uitgesproken christelijke trekken.

Het eerste drama, dat de transformatie inluidde, was de deelname aan de Eerste Wereldoorlog, een conflict tussen christelijke Europeanen, waarin het Ottomaanse sultansrijk, al zwaar afgekalfd maar ook toen nog stukken groter dan het huidige Turkije, zich liet meeslepen. Het gebied van het huidige Turkije verloor in die oorlog ongeveer een vijfde van zijn inwoners.

De ondergang van het christendom in Turkije voltrok zich in twee fases. Eerst organiseerde het Ottomaanse bewind van de Jong-Turken in 1915 de genocide op de christelijke Armeniërs.

De ondergang van de Griekse minderheid in Klein-Azië had een andere achtergrond. Toen Turkije in 1918 in scherven lag en gedeeltelijk zelfs was bezet meende Griekenland zijn kans schoon te zien. Het probeerde delen van Klein-Azië te ’heroveren’. Onder leiding van Kemal Pasja Atatürk wisten de Turken dat te voorkomen. De Grieken leden een zware nederlaag, bij het vredesverdrag besloten beide landen hun minderheden uit te wisselen, etnische Turken moesten Griekenland verlaten en etnische Grieken vertrokken uit Klein-Azië.

Het laatste bedrijf was het vertrek van de Griekse minderheid uit Istanbul, vanaf ongeveer 1960 als gevolg van de kwestie Cyprus.

Er wonen nu nog ongeveer tweehonderdduizend christenen in Turkije.

Een hoogtepunt wordt het bezoek van de paus aan de stad Antakya, bij de Syrische grens. in Antakya (Antiochië) bevindt zich in een grot een kerk, die als de oudste van de wereld geldt. Het woord christenen schijnt in Antakya te zijn ontstaan.

Antakya is nog steeds een religieus mozaiek van christenen en soennitische en alevitische moslims. De bevolking van Antakya heeft in de Eerste Wereldoorlog veel Armeniërs het leven gered.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden