Turkije tussenstop op weg naar het Westen

Turkije was gewend emigranten te leveren aan landen in West-Europa, maar merkt dat het nu zelf aantrekkelijk is voor -vooral illegale- gelukszoekers. Die zullen er overigens niet lang blijven: Turkije is de springplank naar de échte welvaart.

De vier mannen uit Ghana en Nigeria hebben een jaar geleden met hun verkeerd gearriveerde passes, mislukte schijnbewegingen, zwakke schoten op het doel en miezerige techniek laten zien dat Turken grote vooroordelen hebben. Na een korte trainingsessie hebben de Turkse talentjagers, die dachten dat alle zwarten goed kunnen voetballen, een streep gehaald door de namen van deze jongens. De vier zijn uiteindelijk geen profvoetballers geworden, maar bevinden zich nog steeds onder de vier miljoen illegalen die in Turkije rondlopen. Vier miljoen mensen die eigenlijk nog een beetje meer westwaarts zouden willen. Naar Europa, vanaf de kust op een steenworp afstand.

Een van de vier jongens is de Nigeriaanse Allum. In de drukste straat van de handelswijk Aksaray in Istanbul, waar het krioelt van de Turken, de Koerden, de Russen, de Iraniërs, de Irakezen en Afrikanen heeft hij zijn handelswaar op straat uitgestald. De twintiger verkoopt horloges. De beste merken wel te verstaan. Zelfs liefhebbers van Calvin Klein kunnen bij Allum terecht, die zweert dat ze echt zijn. Met een beetje afdingen is een CK bij Allum tien euro. De klant die een horloge bij hem koopt subsidieert ook zijn toekomstplan. ,,Ik moet nog wat dollars hebben. Nog een paar maanden werken, denk ik. Afspraken voor een vlucht heb ik al gemaakt. Het wordt Italië. Kijk mijn vriend, op de een of andere manier zal ik in Europa komen. Mijn toekomst ligt daar. Dat ik twee jaar in Turkije zou moeten doorbrengen, had ik nooit gedacht. Het begint nu echt tijd te worden om weg te gaan hier.''

Er heerst een verzengende hitte in de stad, ook aan de andere oever. Na de pont die verfrissing brengt met de wind uit de zee, beginnen de kleren weer te plakken. De taxichauffeur in de airco-arme auto van Turkse makelij, heeft alle knopen van zijn hemd losgemaakt. Met een blote, reusachtige voet drukt hij op het gaspedaal, en terwijl hij in zijn stoppelbaard krabt klaagt hij over de dure LPG. We rijden naar de Marmara-universiteit, waar een onderzoek is gedaan naar illegalen in Turkije. Ook daarover heeft de taxichauffeur een mening. ,,Mijn ouders waren ook migranten. Ze zijn uit toenmalig Joegoslavië geëmigreerd. Maar je kunt hen niet met de illegalen van nu vergelijken. Istanbul zit tegenwoordig vol met illegalen die Istanbul hebben veranderd in een paradijs voor criminaliteit en prostitutie. De politie moet ze allemaal onmiddellijk het land uitzetten. Dat is de enige oplossing. Wat moeten we met al die Afrikanen hier?'', zegt hij.

Sociologie-docent Nilufer Narli heeft vanaf 1992 gegevens over illegalen in Turkije bijgehouden die afkomstig zijn van de douane en de politie. Daarnaast heeft ze ook veldonderzoek gedaan en met tientallen illegalen gesproken. Uiteindelijk komt ze tot de conclusie dat Turkije vanaf de jaren negentig langzaam veranderd is van een land dat emigranten afleverde in een land dat immigranten trekt.

Narli: ,,Mijn onderzoek laat zien dat er minstens vier miljoen illegalen in Turkije leven. Ze komen uit Afrika, de voormalige Oostblok-landen, Irak, Iran en zelfs uit de Filippijnen. Aanvankelijk willen ze Turkije als brug gebruiken naar Europa. Maar velen blijven hier hangen. Wat we nu zien is dat de illegalen hier op de een of andere manier een bestaan kunnen opbouwen. Bulgaren en Roemenen werken als textielarbeiders, duizenden Moldavische meisjes zijn dienstmeisjes, Afrikanen nestelen zich in de straatverkoop en drugshandel, Iraniërs zijn helemaal ingeburgerd en zitten veelal in de zakenwereld en veel meisjes uit Rusland en Roemenië bedrijven prostitutie.''

,,Turkije is niet voorbereid op zoveel migranten en heeft ook nooit wetten gemaakt die deze stroom aan illegalen kan indammen. Zo is er een situatie ontstaan waarin de Turken werkloos zijn en illegalen als trouwe slaven door de Turkse werkgevers worden uitgebuit'', zegt Narli.

Voor haar onderzoek heeft ze de passagiers geteld van bussen die Turkije binnenkwamen. Elke grafiek die ze daarvan heeft opgemaakt, toont dat de bussen die vanaf 1992 Turkije binnenkwamen een stuk voller waren dan dezelfde bussen die Turkije weer verlieten. Narli: ,,De Turkse politie heeft de illegalen gedoogd. Het is namelijk een kostbare zaak om achter hen aan te gaan. Alleen al de vliegtickets voor de terugreis, die de overheid zelf moet financieren, maakt een streng beleid onbetaalbaar.''

De toestroom van de meisjes uit Moldavië heeft bijvoorbeeld zulke vormen aangenomen dat de Moldavische premier enkele weken geleden bij een bezoek aan Turkije bij zijn Turkse collega over de trek van de meisjes heeft geklaagd. 'Onze meisjes komen niet meer terug naar hun land', zei hij tegen de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan.

Anna is een van de meisjes die niet terugkeren naar hun moederland. Ze is 26 jaar en heeft de laatste twee jaar in Istanbul doorgebracht, als kinderoppas. Haar werkgevers wonen in Sariyer, een wijk waar gezinnen wonen die een bovenmodaal inkomen hebben. Anna heeft het eerste jaar op Dilara gepast, die nu vier jaar is. Vorig jaar werd Buse geboren. Nu is zij dus oppas van twee zussen. De jongste kan nog niet lopen. Ze kruipt naar ons toe, Anna neemt haar op de schoot. Het kind roept 'Anna, Anna, kom, kom, kom...'. Ze vindt het tijd worden dat haar moeder thuis komt. Nu moeder in het Turks 'anne' is, noemt het kind haar moeder gemakshalve ook maar Anna, als haar oppas. Tussen het verzorgen van de kinderen door vertelt Anna in gebrekkig Turks dat ze in Moldavië economie heeft gestudeerd. Ze had daar kunnen blijven en werk kunnen zoeken. Maar áls ze al een baan had kunnen vinden, moest ze genoegen nemen met een salaris van hoogstens honderd dollar. In Turkije verdient zij als oppas driehonderd dollar per maand.

Dilara heeft haar yoghurtsoep genuttigd. In de keuken maakt Anna nu pap voor Buse. Groentepap waar de kleine gek op is. De baby maakt tijdens het eten 'mmm'-geluiden en wrijft in haar ogen. Ze heeft slaap. Anna brengt de baby naar haar slaapkamer. De vader van de kinderen, de baas van Anna, runt een bedrijf dat gespecialiseerd is in het renoveren van moskeeën. ,,We hebben liever geen Turkse vrouw als oppas. Gestudeerde Turkse vrouwen doen dit soort werk niet. Ik heb geen zin om mijn kinderen op te laten voeden door een analfabete Turkse boerin. Anna doet haar werk prima. Het is alleen jammer dat haar Turks slecht is. Dilara praat daardoor ook gebrekkig Turks'', zegt hij.

Buse heeft geslapen. Anna maakt koffie, komt bij ons zitten en vertelt over haar toekomstplannen. ,,Ik wil naar Europa'', zegt zij ,,Misschien dat ik daar iets heb aan mijn diploma. Ik heb een paar kennissen in Duitsland en Zweden, waarmee ik af en toe chat op internet. Als een van hen een uitnodiging stuurt, ga ik eens kijken daar.''

Als het nacht is, is er één wijk in Istanbul die wakker blijft. In het uitgaanscentrum Beyoglu is het ook om twaalf uur in de nacht moeilijk om zonder zigzaggen een wandeling te maken. De drukte houdt hier nooit op. Een kleine jongen met blauwe ogen van ongeveer twaalf jaar speelt accordeon. Hij komt uit Wit-Rusland. Een miljoen lira voor zijn gespeel laat de fronsende jongen glimlachen. Wanneer het muziekstuk af is, praten we even. ,,Vader werkt in de textiel'', vertelt hij. ,,Voor tweehonderd dollar per maand. Als het ons lukt naar Europa te gaan, ga ik naar het conservatorium daar.'' Hij pakt zijn pet van de straat en gooit het geld in zijn zak. Het is tijd om naar huis te gaan. Ik mag niet mee. Zijn vader heeft hem verteld dat niemand mag weten waar ze wonen. Ze zouden wel eens problemen kunnen krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden