Turkije speelt hoog spel met PKK

De Turken organiseerden zondag een vredesmars in Istanbul als reactie op de oplopende spanmingen tussen de Turkse regering en de PKK. Op hun borden is het woord 'vrede' te lezen. Beeld afp

Turkije is in de ban van oorlog. Wat als vergelding voor een IS-aanslag begon, heeft zich uitgebreid met bombardementen op de Koerdische PKK. Terwijl de regeringsgezinde media de laatste dagen in alle euforie de strijd-tamtam laten klinken, zien critici vooral de 'manipulatieve' hand van president Tayyip Erdogan achter de Turkse drang om op verschillende fronten oorlog te voeren.

In de vroege vrijdagochtend had Turkije verrassend de aanval ingezet op Islamitische Staat (IS). Maar Ankara opende tot ieders verbazing nóg een front. Vrijdagavond laat werd ook de PKK aangevallen, terwijl de Syrische PKK-bondgenoot PYD samen met de Amerikanen IS bestrijdt. De bombardementen op de Koerden zijn de eerste sinds 2012, toen overleg op gang kwam tussen Ankara en de Koerdische PKK-guerrillastrijders. Die kondigden later een bestand af, dat voor het eerst in decennia een kans op vrede bood in Oost-Turkije. Die lijkt nu verder weg dan ooit.

Minder dan een dag nadat het Turkse leger IS-doelen had bestookt, gooiden Turkse straaljagers tientallen bommen op PKK-kampen in Noord-Irak. In de grote steden draait de Turkse politie bovendien overuren met het arresteren van honderden Koerden die voor de PKK zouden werken.

Politiek gewin
Volgens de leider van de grootste oppositiepartij CHP, Kemal Kilicdaroglu, heeft dit nieuwe Turkse beleid maar één doel: president Erdogan wil zijn eigen hachje redden. Ook analist Celalettin Can vermoedt dat de AKP-regering onder leiding van Erdogan de oorlog gebruikt voor politiek gewin. Bij de algemene verkiezingen van juni deed de Koerdische partij HDP het boven verwachting goed en verloor de AKP de absolute meerderheid in het parlement.

Can, die twee jaar geleden nog namens de regerende AKP verzoeningsgesprekken voerde met de Koerden, meent: "De aanval op de PKK is bedoeld om de Koerden tot geweld aan te zetten. Slaagt Erdogan erin om de PKK uit haar tent te lokken, dan is het waarschijnlijk dat de Koerdische HDP bij eventuele vervroegde verkiezingen niet meer de kiesdrempel van tien procent haalt. In dat geval kan Erdogan weer in zijn eentje de scepter zwaaien in het land."

De PKK-leiders lijken zich voorlopig koest te houden. Tenminste, als het om Turkse doelen gaat. Afgezien van enkele geïsoleerde acties - waarmee de PKK zijn tanden laat zien - reageerde de Koerdische partij niet op de grote aanval van het Turkse leger. In de afgelopen dagen hebben Koerdische strijders wel de aanslag op twee Turkse politieagenten opgeëist. Aan de PKK gelieerde websites suggereren dat die agenten vanwege hun nauwe banden met IS zijn gedood.

Atmosfeer van oorlog
President Erdogan ligt al langer onder vuur. Vanwege de zeer milde Turkse houding van de afgelopen jaren jegens IS, maar ook door corruptiedossiers die door het vorige parlement in de doofpot zijn gestopt. De nieuwe verdeling van parlementszetels maakt dat die dossiers alsnog geopend kunnen worden. Erdogan en zijn naaste omgeving spelen de hoofdrol in diverse corruptieschandalen.

Volgens Can is de kans klein dat de PKK en de Koerdische politieke partij HDP in de 'val' van Erdogan trappen. Hij zegt: "Het is overduidelijk dat de AKP zijn zinnen op vervroegde verkiezingen heeft gezet. Waarschijnlijk zijn de huidige gesprekken over het vormen van een coalitie puur een formaliteit. In een atmosfeer van oorlog kan president Erdogan makkelijk tegen de kiezers zeggen dat het land een sterke regering nodig heeft. De AKP speelt een gevaarlijk spelletje. Ik hoop dat de Koerden zich niet laten provoceren."

Davutoglu: 'aanvallen veranderen speelveld'
Volgens premier Davutoglu veranderen de Turkse aanvallen het 'regionale speelveld'. Dat zei hij dit weekend in een interviewronde met journalisten. De Turkse aanvallen op doelen van IS en de Koerdische partij PKK voegen 'nieuwe voorwaarden' toe aan het conflict in Syrië. "De aanwezigheid van Turkije die zijn krachten effectief kan inzetten, kan leiden tot consequenties die het speelveld in Syrië, Irak en de hele regio kunnen veranderen. Iedereen moet dat onderkennen", aldus Davutoglu.

De premier zei dat Turkije tot actie werd gedwongen door de aanval van IS-strijders op een Turkse grenspost. "We waren op een speciale vergadering toen het nieuws binnenkwam. Het was die aanval die ons meteen tot actie deed overgaan. We moesten meteen in actie komen, dagen wachten zou niets toevoegen."

Meteen actie ondernemen is de nieuwe koers die Turkije vaart, aldus Davutoglu. Zo wil Turkije korte metten maken met een aanval op de Turkse vrijheid en democratie en een demonstratie geven aan iedereen die 'een nieuw scenario' in de regio wil schrijven. "We zijn krachtig. Ik hoop dat iedereen dat ziet."

Grondtroepen zal Turkije voorlopig niet sturen, aldus Davutoglu in reactie op een vraag wat er is afgesproken met Amerika. "Een belangrijk punt was de luchtsteun voor iedereen die vecht tegen IS. Voor de rest ga ik niet op details in."

(redactie)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden