Grondwetswijziging

Turkije kiest voor sterke man Erdogan, mogelijk tot 2029

President Erdogan spreekt met aanhangers, gisteren in Istanbul. Beeld AP

Met een dit weekeinde voorgestelde grondwetswijziging wordt de weg geëffend voor een nieuw presidentieel systeem in Turkije. Dat zou de huidige sterke man, president Recep Tayyip Erdogan, de gelegenheid geven om tot 2029 aan de macht te blijven. Maar nog niet alle seinen staan op groen.

De regerende AKP, in 2001 door Erdogan opgericht, leverde zaterdag het voorstel in bij het parlement, samen met de ultra-nationalistische MHP. In de nieuwe grondwet krijgt de president meer invloed op de uitvoerende en rechtsprekende macht. Zo kan hij ministers, maar ook de helft van de Hoge Raad voor Rechters en Aanklagers benoemen. Het presidentschap is volgens de huidige grondwet een vooral ceremoniële functie, maar in de praktijk trok Erdogan de laatste jaren al veel macht naar zich toe.

Het is de bedoeling dat het parlement op korte termijn over het voorstel stemt. Als 330 volksvertegenwoordigers vóór stemmen - en dat is te verwachten omdat AKP en MHP samen 357 zetels hebben - vindt aankomend voorjaar een referendum plaats over de systeemwijziging. Als het volk in meerderheid vóór stemt, kiest Turkije in 2019 voor het eerst een uitvoerend president.

Erdogan, die in 2014 de eerste gekozen president in de geschiedenis van Turkije werd, zou dan nog voor twee termijnen van vijf jaar gekozen kunnen worden. Maar of hij er daadwerkelijk in slaagt in het zadel te blijven, hangt af van de manier waarop enkele forse problemen waarmee Turkije worstelt zich ontwikkelen.

Erdogan (midden) tijdens een ceremonie voor de omgekomen politieagenten. Beeld AP

Polarisatie

Ten eerste is er een grote politieke polarisatie. Van de uitgeroepen nationale eenheid na de mislukte coup van afgelopen zomer is weinig meer over; het Turkse politieke landschap is uiteengevallen in twee blokken. Aan de ene kant de AKP en de MHP die het grondwetsvoorstel steunen, aan de andere kant de seculiere CHP en de pro-Koerdische HDP die tegen zijn.

De CHP en de HDP zijn zeer kritisch over de repressieve maatregelen in de nasleep van de couppoging, die Erdogans tanende populariteit aanvankelijk deed groeien. Maar de oppositie slaagt er niet in een gemeenschappelijke vuist te maken, met name omdat de CHP de HDP associeert met terreur van de militante PKK. Afgelopen maand belandden tien parlementariërs van de HDP, onder wie de partijleiders Selahattin Demirtas en Figen Yüksekdag, in de cel op beschuldiging van het steunen van terreur.

Veiligheid

Dan is er de precaire veiligheidssituatie, die zaterdag weer aan de oppervlakte kwam. Voor het voetbalstadion van Besiktas vond een dubbele aanslag plaats, gericht op de bij de wedstrijd ingezette ordepolitie. Er kwamen zeker 39 mensen (onder wie 30 agenten) om het leven bij een door de TAK - een afsplitsing van de PKK - opgeëiste aanslag. Vertegenwoordigers van de AKP stellen dat een sterke president nodig is om zulke aanslagen en verdere chaos te voorkomen.

Naast het tot op het bot verdeelde politiek landschap en de veiligheidssituatie lijken economische problemen en diplomatieke spanningen ook factoren die Erdogans toekomstplannen kunnen dwarsbomen. De Turkse lira verloor het afgelopen jaar 16 procent aan waarde ten opzichte van de dollar. De invloed van Donald Trump als aanstaande Amerikaanse president laat zich al voelen in de onzekere situatie in Syrië, waar Turkije een ingewikkelde balanceeract uitvoert.

De vraag is welke conclusies het Turkse electoraat uit deze omstandigheden zal trekken. Geven ze Erdogan de schuld van de instabiele situatie, of vertrouwen ze hem het oplossen van de problemen juist toe? Erdogan verwacht het laatste, en daar heeft hij reden toe. Na aanslagen en de couppoging bleek de steun voor een sterke leider in Turkije telkens te groeien.

De ceremonie voor de omgekomen agenten in Istanbul. Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden