Turkije is veranderd, maar de vulkaan kan zomaar spuwen

Vanuit mijn hotelraam in Istanbul kijk ik uit op Gezi park, het kleine plantsoen dat aanleiding was voor de hevige straatprotesten eerder dit jaar. Het park ligt er nu vredig bij in de koele najaarszon. Mensen doezelen op het gras of drinken thee op het terras van het parkcafé. Even verderop is het Taksimplein ingenomen door dagjesmensen en kastanjeverkopers.

Het is begin november, ik ben in Istanbul om op te treden op ITEF Tanpinar, een internationaal literair festival. Hoewel er op straat niets te zien is van een verandering door de Gezi-protesten, is er onmiskenbaar iets veranderd in het politieke landschap in Turkije, alleen broeien de spanningen vooral onder de oppervlakte, als een onrustige vulkaan.

De verandering die ik in Istanbul wél duidelijk voel, is een innerlijke: Turkije is veranderd. Door het literaire festival heb ik voor het eerst in mijn leven écht contact met de gelijkgestemde locals. Ik spreek schrijvers, journalisten en literair agenten, en ik ontmoet mijn Turkse uitgever met wie ik de vertaling van mijn debuut bespreek. Het voelt als een warm bad. Voor het eerst zie ik Turkije als een land waar ik een tijd zou willen wonen om het beter te leren kennen en om er te schrijven.

Dat alles snel kan veranderen in Turkije, bleek eergisteren. Plotseling spuwde de vulkaan vuur. Vanuit het niets werden tientallen hooggeplaatste overheidsfunctionarissen en zakenmensen uit de omgeving van premier Erdogan opgepakt in een groot corruptie-onderzoek. Onder de arrestanten bevinden zich drie zoons van ministers. Volgens politieke analisten zit de Gülen-beweging van Fethullah Gülen achter deze arrestaties.

Erdogan dankt zijn grote verkiezingszeges voor een groot deel aan de aanhang van Gülen, een islamitische prediker die wereldwijde populariteit geniet. Jarenlang trokken de mannen samen op om hun gemeenschappelijke vijanden - het leger en de seculiere elite - te bestrijden. Nu de oude macht op zijn rug ligt, keren de islamisten zich tegen elkaar. Tijdens de Gezi-protesten gebeurde dat voor het eerst openlijk toen Gülen Erdogan in harde bewoordingen afviel.

Onlangs deed Erdogan een riskante tegenzet: hij kondigde aan de dershanes te willen sluiten, de scholen die de machtsbasis van de Gülen-beweging vormen. Hun achterban wordt er opgeleid om hoge posities in de maatschappij te bekleden, van de rechterlijke macht tot de geheime dienst. De recente arrestatiegolf lijkt het directe antwoord van Gülen op deze plannen van de premier.

De aangeslagen Erdogan was niet op de hoogte van de anti-corruptie-operatie en verklaarde dat hij niet zal buigen. Zijn tegenzet: vijf politiechefs ontslaan die betrokken waren bij de operatie.

De CHP, de grootste oppositiepartij in Turkije die sinds kort gesprekken voert met Gülen over mogelijke samenwerking, eist het aftreden van Erdogan en noemde de vermeende corruptie 'het grootste schandaal in de historie van de Turkse republiek'.

Nu deze strijd tussen Erdogan en Gülen in alle hevigheid is losgebarsten, wordt 2014, met gemeenteraads- en presidentsverkiezingen op de agenda, een spannend en beslissend jaar. Dan zal duidelijk worden of premier Erdogan zijn lange heerschappij kan vervolgen.

Gastcolumnist Murat Isik is schrijver van de roman ''Verloren grond', een familiegeschiedenis'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden