'Turkije is al te werelds, islamisme kan niet meer'

Turkse journalist/schrijver hoopt op nieuwe toenadering tot EU

Journalist en schrijver Oral Calislar maakt een sombere balans op van zijn vaderland Turkije. Het land is kampioen in het opsluiten van journalisten, een oplossing voor de strijd met de Koerden is ver weg, en het land heeft de blik afgewend van het liberale Europa. Een gesprek over een vastlopende staat, die economisch weliswaar succesvol is, maar waar de toenemende islamisering zorgen baart bij de democraten.

In Turkije zitten meer dan vijftig journalisten gevangen. Daarmee is het land wereldrecordhouder journalisten achter de tralies zetten. U heeft zelf ook vastgezeten. Bestaat er nog enige vorm van persvrijheid in Turkije?
"De kwestie van de gevangen journalisten heeft weinig te maken met de vrijheid van meningsuiting. Die arrestaties zijn een gevolg van de strijd tegen de Koerdische afscheidingsbeweging PKK. Het kan geen toeval zijn dat alle gevangen journalisten Koerden zijn. Niet alleen die journalisten zitten vast, ook tienduizend andere Koerden zijn vanwege hun banden met de PKK gevangengezet. Het overgrote deel van de mensen heeft nooit een wapen in de hand gehad, maar toch zitten ze vast. We moeten eerlijk zijn en vaststellen dat Turkije twee werelden in zich herbergt: een wereld waarin de Turken leven, en een andere waarin de Koerden leven."

Komt er ooit een eind aan dit probleem?
"Ooit moet het verstand de overhand krijgen bij de Turken. Er is geen enkele andere optie dan rond de tafel zitten met de Koerden en onderhandelen. De Koerden eisen recht op eigen bestuur en vroeg of laat zullen ze dat krijgen. En voor een opdeling van het land hoeft men niet te vrezen, want ik ken de Koerden goed en weet dat ze geen heil zien in afscheiding van Turkije. Turkije is te mooi en te rijk om het de rug toe te keren."

Maar helpt het dan niet dat de Turkse premier Erdogan pogingen tot verzoening heeft ondernomen door met de PKK te praten en dat hij de Koerden meer culturele rechten heeft gegeven dan alle eerdere Turkse leiders?
"Het probleem zit in uw vraagstelling. In Turkije heerst nog steeds de gedachte dat de Turken rechten moeten toekennen aan de Koerden. Men wil niet inzien dat beide volkeren volledig gelijk moeten zijn. Zolang de Koerden voor hun culturele rechten de hand moeten ophouden, blijft dit probleem bestaan."

U bent een groot voorstander van het EU-lidmaatschap en de ontwikkeling van de Turkse democratie. Hebben het EU-proces en de Turkse democratie nog een kans nu premier Erdogan zich met de dag meer als een autoritaire leider gedraagt?
"De Turken houden van sterke leiders. En Erdogan is in de ogen van de mensen de charismatische leider die van Turkije een wereldmacht kan maken. Het resultaat van het leiderschap van de vrome Erdogan is echter dat Turkije als nooit tevoren verwikkeld is geraakt in het moeras dat het Midden-Oosten heet. Onze buitenlandse politiek bestaat enkel uit het steunen van de soennieten in het gebied. In Irak zijn we tegen premier Maliki omdat de soennieten ook tegen hem zijn. We zijn vrienden geworden met Saoedi-Arabië en Katar omdat deze landen soennitisch zijn.

"Turkije moet dit beleid loslaten. Buitenlandse politiek kun je niet op grond van religieuze scheidslijnen voeren. En de kracht van Turkije is altijd de brugfunctie tussen het Oosten en het Westen geweest. Dat schijnt de Turkse regering vergeten te zijn."

Ziet u premier Erdogan een koerswijziging doorvoeren?
"Ere wie ere toekomt: het is Erdogan geweest die de macht van het leger heeft ingeperkt en de deuren van de wereld voor de kleine Turkse ondernemers heeft opengezet. Juist nu de Turken zo massaal zakendoen met de rest van de wereld en baat hebben bij een stabiel land, kan het niet anders of Erdogan zal een stapje terug moeten doen. Hij riep in het verleden ook dat overspel verboden moest worden, dat de doodstraf terug moest komen en dat de onschendbaarheid van de Koerdische parlementariërs opgeheven moest worden. Al die dingen, nu alweer vergeten, waren bij voorbaat kansloos. Turkije is te veel een onderdeel van de globale wereld geworden; zelfs als Erdogan een islamistische, autoritaire koers zou willen varen, kan dat niet meer. Zijn eigen partijgenoten trappen al op de rem. Een instabiel land betekent immers dat de economie in gevaar komt. Niemand wil dat riskeren."

Het proces van toetreding tot de Europese Unie stokt al jaren. Wíl Turkije nog wel bij de EU horen?
"De regering van premier Erdogan heeft tot 2007 in rap tempo wetten aangenomen die het land bij de EU moesten laten aansluiten. Daarna hebben de Turken hun hoop langzaam laten varen, mede door de nooit aflatende negatieve houding van leiders als Sarkozy. En dan zien we dat de kwaliteit van democratie meteen achteruitgaat.

Wie is Oral Calislar
"Nu Sarkozy weg is, hopen alle Turkse democraten dat het proces van toetreding een nieuwe impuls zal krijgen. Het blijkt namelijk dat wij voor economische vooruitgang de EU niet nodig hebben, maar wel voor de verbetering van onze democratie."

Oral Calislar is een van de bekendste opinieleiders in Turkije. De in het zuidelijke Tarsus geboren Calislar is 67 jaar. Hij zet zich met zijn boeken en columns in voor meer democratie in Turkije. Als politiek-activist en journalist is hij meerdere keren achter de tralies beland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden