Analyse

Turkije heeft nog geen begin van een antwoord op terrorisme

Ambulances bij de vluchthaven Atatürk in Istanbul, waar gisteravond een bomaanslag werd gepleegd. Beeld anp

Een aanslag die overal ter wereld had kunnen plaatsvinden. Zo noemde Recep Tayyip Erdogan de verwoestende aanslag op de luchthaven van Istanbul, waarbij dinsdagavond 41 mensen omkwamen en honderden gewonden vielen. De Turkse president had gelijk. De recente aanslagen in Orlando, Brussel en Parijs tonen dat geen enkel land gevrijwaard is voor terrorisme. Wel vinden aanslagen in Turkije opvallend vaak plaats.

Met die van dinsdag erbij gerekend vonden dit jaar alleen al in Istanbul vier grote aanslagen plaats. 57 doden in totaal; talloze gewonden. In Ankara waren twee aanslagen. Hierbij vielen 67 en opnieuw veel gewonden. En dat is nog los van de tientallen kleinere aanslagen in het Turkse zuid-oosten - het gebied waar het leger een verbeten strijd voert tegen de Koerdische militante beweging PKK. Ga iets terug in de tijd en je stuit op een grote aanslag in Ankara (10 oktober 2015, 103 doden) en in Suruç, op de Syrische grens (22 juli 2015, 33 doden).

Dat zegt in de eerste plaats iets over de pijn die Turkije voelt. En over de veerkracht van een land dat na iedere aanslag opkrabbelt en de draad van het bestaan zo goed en kwaad als het gaat probeert op te pakken. Dat was gisteren nog te zien op Atatürk Airport : de scherven werden opgeveegd, de vluchten hervat. Maar het wil ook zeggen dat Turkije een terrorismeprobleem heeft en daar nog niet het begin van een antwoord op heeft.

Meerkoppig monster
Zeker is dat terrorisme in Turkije een meerkoppig monster is. Zo is er de PKK en haar nog gewelddadiger afsplitsing, de Vrijheidsvalken (TAK) Ook is er Islamitische Staat, of in ieder geval de sympathisanten ervan. De aanslag bij Atatürk is (nog) niet opgeëist. Maar de willekeur waarmee de daders toesloegen en de keuze voor een symbolisch doelwit als een vliegveld wijzen in de richting van IS.

Bovendien ligt de aanslag in lijn met eerdere aanslagen die de terreurgroep dit jaar in Istanbul pleegde: een beroemde winkelstraat (Istiklal) en een toeristentrekpleister (Sultanahmet). De PKK en de TAK gaan doelgerichter te werk. De PKK valt ordehandhavers en militairen aan, maar probeert burgerslachtoffers te vermijden. De TAK heeft op dat laatste punt minder scrupules. Zo deinsde de groep er niet voor terug tot twee keer toe een politiebus in een drukke straat op te blazen.

IS en de beide Koerdische groeperingen zijn elkaars vijanden. Maar wat aanslagen in Turkije betreft maken ze een sinistere rolverdeling. PKK/TAK hebben het voorzien op de Turkse overheid; IS op de (toeristen)economie en op de ontwrichting van de samenleving als zodanig. Effect bleef niet uit. Turkse stranden en hotels bleven massaal leeg; kosten voor veiligheidsmaatregelen rijzen de pan uit. Uit een deze week verschenen overheidsrapport blijkt dat de kosten voor veiligheid en defensie tussen januari en mei met 40 procent zijn gestegen.

Frustratie
Politiek ligt de terrorismekwestie gevoelig. Bij Erdogan klinkt de frustratie door dat het Westen de terreurdreiging in Turkije niet serieus neemt. Waarom steunen jullie de Syrische Koerden, terwijl toch iedereen weet dat die twee handen op één buik zijn met de PKK, zo klinkt het verwijt. Tegelijk is er, ook in Turkije zelf, veel kritiek op de aanpak van de regering.

Volgens de oppositie misbruikt de regering de terrorismedreiging gebruikt om een klimaat van angst en polarisatie te scheppen. Daarin worden voortdurend 'vijanden' en 'verraders' aangewezen. En vaak zijn dat juist de journalisten, intellectuelen of mensenrechtenactivisten die kritisch staan tegenover president Erdogan.

Bron van zorg is ook de steeds verder opgerekte Turkse antiterrorismewetgeving. Volgens de huidige wetgeving kunnen ook mensen die terrorisme 'ondersteunen' vervolgd voor terrorisme. In de praktijk zijn dat advocaten, journalisten en activisten die sympathiek staan tegenover de Koerdische beweging. De Europese Unie, waarmee Turkije onderhandelt over visumvrij reizen, eist dat het land de antiterrorismewetgeving aanpast. Dat dit op korte termijn gebeurt lijkt gezien na de aanslag op Atatürk Airport niet erg waarschijnlijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden