Turkije creëerde zelf een monster

Islamitische staat analyse Turkije liet duizenden jihadisten ongestoord naar Syrië reizen. Daar konden ze mooi tegen Assad en de Koerden strijden. Maar nu slaan ze toe in Turkije zelf.

Als je oorlog wilt, kun je het krijgen. Dat lijkt deze week de ondubbelzinnige boodschap van Islamitische Staat (IS) aan Turkije. Mits natuurlijk de terreurgroep verantwoordelijk is voor de aanslag op Atatürk Airport die afgelopen dinsdag aan 42 mensen het leven kostte. Ze is nog altijd niet opgeëist. Maar de Turkse autoriteiten twijfelen er niet aan: volgens hen zit IS er achter.

Een paar jaar geleden was het nog ondenkbaar dat jihadisten in Turkije zouden toeslaan. Toen konden die nog gewoon ongehinderd door Turkije naar Syrië reizen. Atatürk Airport was het begin van de 'snelweg naar het Kalifaat'. Dat ze nu juist daar toeslaan, getuigt van een wrede ironie.

Een Turkse cartoonist probeerde uit te leggen wat er misging. Op de eerste tekening is een arm te zien die met een gieter een iel plantje in een pot besprenkelt. Op de tweede blijkt dat een enorme vleesetende plant te zijn geworden die de arm met de gieter zonder genade afhapt. De boodschap: Turkije oogst wat het heeft gezaaid.

Volgens schattingen reisden er circa 35.000 jihadisten naar Syrië. Het merendeel deed dat via Turkije. Zo werd een monster geschapen, overigens met instemming van westerse veiligheidsdiensten, zeker in het begin. Want al die strijders bij elkaar konden het het Assad-regime nog knap lastig maken, was de gedachte.

Voor de Turken waren het zelfs twee vliegen in een klap, want Islamitische Staat vocht óók tegen Syrische Koerden, gelieerd aan de PKK. Die hadden een autonome zone gecreeerd, Rojava. En Ankara stond (en staat) daar uiterst wantrouwig tegenover. Toen de Turkse krant Cumhuriyet begin 2015 onthulde dat de Turkse inlichtingendienst zware wapens leverde aan Syrische rebellen, vrijwel zeker jihadisten, kwam dat voor niemand echt als een verrassing.

Het was een uiterst riskant spel. Niet alleen kwamen de Koerden juist geharder dan ooit tevoorschijn uit de strijd, ook bleek IS zich van de Turkse soevereiniteit niets aan te trekken. De groep pleegde zware aanslagen, tot in de hoofdstad Ankara aan toe. Aanvankelijk alleen op overwegend Koerdische doelen, maar toch. Sommige analisten zeiden zelfs dat het was alsof Turkije een monster van Frankenstein had gecreëerd, dat aan zijn controle was ontsnapt.

De mate waarin Turkije IS gesteund heeft zal waarschijnlijk nooit helemaal opgehelderd worden. Maar in zoverre er sprake was van een verbond, lijkt dat toch echt wel voorbij. Sterker, veel analisten zien de aanslag van dinsdag als een wraakoefening voor de steeds vijandiger houding van Turkije ten opzichte van IS. Onder buitenlandse druk werden grenscontroles scherper en werden zo nu en dan arrestaties verricht. Maar het omslagpunt was de beschikbaarstelling, vorig jaar zomer, van een militair vliegveld aan de Amerikanen. Vanuit die basis werden veel bombardementen op IS-stellingen uitgevoerd.

Dabiq, het magazine van IS, had kort daarna een cover met daarop een foto van president Erdogan die overleg heeft met president Obama. Ankara werd veroordeeld als 'hoofdstad van de afvalligen', die zich bij de 'Kruisvaarders' had aangesloten. Sinds januari bestoken Turkije en IS elkaar bij de Turks-Syrische grensplaats Kilis.

Begin juni waarschuwden de Turkse inlichtingendiensten dat IS zinde op wraak, mogelijk via een aanslag op een groot vliegveld.

Raadselachtig blijft evenwel waarom IS aanslagen in Turkije nooit opeist. Sommige analisten menen dat de terreurgroep zo extra verwarring en verdeeldheid hoopt te zaaien. Andere menen dat de groep Turkije zo straft, en tegelijk een totale oorlog probeert te vermijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden