Review

Tureluregluren en kielekoelevoelen

Gode-Liva Uleners en Gerda Dendooven: serie 'Vijf op een rij': 'Tureluregluren', 'Kielekoelevoelen', 'Oren om te horen', 'Mondje open, mondje dicht' en 'Neuzeneuzen', Bakermat/Zirkoon, ¿ 14,90 per deel, v.a. 3 jaar; Gerda Muller: 'Winter', 'Lente', 'Zomer', 'Herfst' , kartonboekjes, Christofoor, ¿ 12,50 per deel, v.a. 2 jaar; Jeanne Ashbé: 'Dag-dag!', 'Kiekeboe!', 'Dát is beter!', 'Lekker stout!', vert. L. M. Niskos, Lemniscaat, ¿ 15,- v.a. 11/2 jaar; Claude Delafosse (ill.) en Sabine Krawczyk (tekst): 'Mariël verstopt zich snel' (met knuffeltje), Casterman, ¿ 23,50, v.a. 2 jaar; John Burningham: 'Het Kerstcadeau', vert. Martine Schaap, Van Holkema en Warendorf, ¿ 24,90, v.a. 3 jaar.

Zelden is 'informatief' zo speels en sprankelend geweest. Veel informatieve peuterboeken zijn overbodig: peuters leren nu eenmaal veel vollediger wat knopen en knijpers, sokken en wanten, blokken, torretjes en schelpen zijn door die in hun handen te houden en ermee te spelen dan door ze getekend of gefotografeerd in een boekje te zien.

Toch biedt 'Vijf op een rij' een meerwaarde. De boekjes vallen meteen op door de niet-realistische uitvoering. De harde omslag van elk boekje heeft een rond gat in het midden, waardoorheen respectievelijk een grappig geschilderde mond, oor, oog, neus en een opgeplakt bontje te zien is. Daaromheen staat de titel in een typografie die met al haar onregelmatigheden ontleend is aan de ouderwetse, haperende typemachine. Die typografie geeft het geheel een ambachtelijk tintje, en blijkt binnen in de boekjes wonderwel te passen bij de schilderingen in dekkende verf van Gerda Dendooven.

Aan die schilderingen valt onmiddellijk de verwantschap met het werk van Wim Hofman op. Niet alleen wat betreft de kogelronde gezichtjes en appendix-achtige neuzen, maar ook qua materiaalgebruik, expressie en compositie. De huilende baby met wijd opengesperd bekje en poepbroek uit 'Neuzeneuzen' doet denken aan Hofmans omslag van 'Straf en andere verhalen', en de stinkende stad uit hetzelfde deeltje herinnert aan het prentenboek 'In de stad' van Hofman. Bovendien heeft Dendooven een tekentaal die behalve door Hofman bijvoorbeeld ook gehanteerd wordt door de Zweedse Anna Höglund: krachtig, quasi-naïef en symbool-achtig: zo is de boot uit 'Tureluregluren' een soort oerschip (bak, hut en schoorsteen), en haren worden gesymboliseerd door een rij streepjes. Maar het mag allemaal, deze beïnvloeding. En Gerda Dendooven heeft ook veel eigens: ze is humoristischer dan Hofman, decoratiever en ze verwerkt voorbedrukt papieren collage-gewijs in haar illustraties. Hoe het ook zij, 'Vijf op een rij' is een vrolijke, expressieve reeks peuterboekjes, die meer te bieden heeft dan informatie over flaporen en ezelsoren, wipneuzen en haviksneuzen, en het verschil tussen bitter, zout, zuur en zoet.

De andere reeksen peuterboeken van dit jaar springen minder in het oog. Dat zegt natuurlijk niets over hun bruikbaarheid. Peuters zijn soms dol op kitscherige boekjes en die voorliefde moeten ze gewoon kunnen uitleven. Bruikbaar is bijvoorbeeld de reeks tekstloze kartonboekjes over de seizoenen van Gerda Muller. Traditioneel gemaakt, maar met liefde, en heel geschikt om samen met peuters winter, lente, zomer en herfst intenser te beleven.

Opvallender is de reeks peuterboekjes, of liever dreumesboekjes, van Jeanne Ashbé, met de titels 'Lekker stout!', 'Dát is beter!', 'Dag-dag!' en, de aardigste, 'Kiekeboe!', met kleine gebeurtenissen uit het leven van een een- à tweejarige. Ze vallen primair op door hun fraaie pasteltinten. Helaas zien de volwassenen eruit als zombies uit de jaren vijftig, hetgeen in schril contrast staat met de warmte die uit de rest van de prenten spreekt.

Claude Delafosse, hoofdredacteur van een Frans kindertijdschrift, maakte een reeks kartonboekjes-met-knuffel. De trend om de grens tussen boek en speelgoed te laten vervagen dient kritisch gevolgd te worden, maar 'Mariël verstopt zich snel' uit deze reeks, over een muis die zich verstopt voor een kat, geeft werkelijk meer mogelijkheden dan alleen voorlezen. Er zit een rond gat dwars door alle pagina's, waardoor een bijgeleverd knuffelmuisje past. Je kunt die muis zó door de gaten laten piepen dat er uitgebreid poppenkast gespeeld kan worden. Liefst met een andere tekst dan in het boekje staat, want dat is een houterig Sinterklaasrijm.

Ten slotte 'Het Kerstcadeau' van John Burningham, een kerst-prentenboek, waarin de kerstman geweldig veel moeite doet om een cadeautje af te leveren bij een arm jongetje. Er moeten een vliegtuig, een jeep, een motor, een meisje op ski's en een bergbeklimmer voor aan te pas komen.

Tussen alle kerstoverdaad, -kitsch en -gejinglebell is dit een prachtig sober en nergens larmoyant fantasieverhaal, zowel qua tekst als illustraties. Burningham weet met minimale middelen de kou en eenzaamheid van een winternacht zo raak en origineel te treffen, dat zelfs verklaarde tegenstanders van het verschijnsel 'kerstman' voor dit prentenboek zullen vallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden