Turbulent verlopen campagne met een venijnig staartje

Fillon leek de presidentskandidaat om in de tweede ronde Le Pen te verslaan. Nu is dat lang niet zeker.

Aan een turbulente campagne vol krankzinnige wendingen is een eind gekomen. Klokslag middernacht ging in Frankrijk de verplichte radiostilte rond de presidentsverkiezingen in. Politici, peilbureaus en Franse media moeten dit weekend zwijgen over de verkiezingen. Tot morgenavond 20 uur, na het sluiten van de stemlokalen: dan verschijnen de eerste exitpolls.


Wie de curves van de peilingen bekijkt, ziet direct dat de campagne allesbehalve saai was. Geen vlakke parallelle lijntjes, maar een grillig patroon vol klimmers en dalers, dieptepunten en pieken.


De reeks verrassingen begon al in november. De Republikein Fillon, een Conservatieve hardliner, won - tegen de voorspellingen in - de centrumrechtse voorverkiezingen van zijn gematigde rivaal Alain Juppé. Zoals de grafiek laat zien, torende Fillon daarna samen met de rechts-populiste Marine Le Pen hoog boven alle overige concurrenten uit. Het leek er daarom sterk op dat deze twee tegen elkaar zouden uitkomen in de eindronde op 7 mei. Vanwege de grote weerzin van veel kiezers tegen le Pen zou Fillon dan zeker winnen.


Maar de gedoodverfde winnaar begon in te zakken. En toen kwam het satirische blad Le Canard enchaîné in januari ook nog met de onthulling over de lucratieve spookbaantjes die Fillon aan zijn echtgenote en kinderen zou hebben gegeven. Weer verloor hij enkele procenten. Toch stortte hij - ook weer tegen alle analyses in - niet totaal in. Sterker, gezien de onzekerheidsmarge van enkele procenten kan hij best nog winnen.


Dat geldt te meer omdat de andere grote favoriet, Le Pen, de laatste weken ook daalt. Zij heeft iets te hard gehamerd op een Frans vertrek uit de euro en de Europese Unie. Brussel is weliswaar impopulair in Frankrijk, maar veel Fransen zijn er huiverig voor de euro kwijt te raken. Met felle aanklachten tegen immigratie en jihadisme hoopte Le Pen de afgelopen dagen de schade te herstellen.


Ze aast nog steeds op de eerste plaats morgen in de eerste ronde, maar daar staat sinds geruime tijd die andere grote verrassing uit de campagne: de sociaal-liberale Emmanuel Macron, die al maanden gestaag klimt. Macron werkte kort als minister onder de weinig geliefde president Hollande. Velen dachten dat hij daarom gold als 'besmet', maar kennelijk brak hij op tijd met de president. Macron, de hoop van progressief Frankrijk, plukt als centrumkandidaat links en rechts kiezers weg. Hij voedt zich met ontevreden liberale oud-aanhangers van Hollande's ingestorte sociaal-democratische Parti Socialiste, die vinden dat Frankrijk eindelijk de arbeidsmarkt grondig moet hervormen. PS-afhakers met meer socialistische neigingen zoeken hun heil liever bij de links-radicale Jean-Luc Mélenchon, die ook zeer onverwacht is doorgebroken.


Als laatste turbulentie in de campagne volgde donderdagavond nog de aanslag op de Champs-Élysées. De door IS opgeëiste schietpartij kostte één politieagent het leven; ook de dader werd gedood. Vanwege de Franse radiostilte valt tussentijds niet meer te peilen wat de aanslag doet met de voorkeur van de kiezers. Maar vooral Le Pen en Fillon, die het felste beleid willen tegen terreurverdachten, zouden er baat bij kunnen hebben.


De terreurdaad heeft op de valreep geleid tot stevig politiek geknetter. Le Pen herhaalde gisteren provocatief haar stelling dat de regering afgelopen jaren niets heeft gedaan tegen terreur. Er volgde een woedende reactie van de sociaal-democratische premier Bernard Cazeneuve, die zei dat de regering wel degelijk bovenop de dreiging zit.


Hij beschuldigde Le Pen ervan dat ze de aanslag politiek uitbuitte en herinnerde haar eraan dat ze de afgelopen jaren diverse nuttige anti-terreurmaatregelen had weggestemd.


Welke invloed dit venijnige staartje ook krijgt, de campagne heeft duidelijk gemaakt dat Frankrijk op dit moment hopeloos verdeeld is. De helft van de Fransen lijkt morgen te stemmen voor een nationalistische protectionist (Le Pen of Mélenchon), de andere helft voor een verdediger van de Europese vrije markt (Macron of Fillon). Ook op immigratie en asiel zijn de scheidslijnen diep, evenals op de morele vraagstukken euthanasie, ivf voor lesbische stellen en de terugkeer van de nationale trots in het geschiedenisonderwijs.


De peilingen zitten er vast naast, al was het maar omdat een derde van de stemmers nog twijfelt. Maar welke twee kandidaten er ook doorgaan naar de tweede ronde, de scherpe polarisatie garandeert dat een grote groep kiezers zich straks in de kou zal voelen staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden