Tuinieren in de dikke darm is tamelijk kostbaar, maar de vraag blijft of het echt helpt

Levensmiddelenbedrijven vragen veel geld voor een beetje yoghurt met wat bacteriën. Het zou goed zijn voor de stoelgang en de natuurlijke afweer en dus de darmflora. Maar heeft het wel zin om te tuinieren in de dikke darm?

’Een paar jaar geleden’, zo vertelt de Britse hoogleraar gastro-enterologie (maagdarmkunde) John Cummings, ’had ik een patiënte die vanwege een hardnekkige luchtweginfectie steeds weer antibiotica moest slikken. Dat maakte dat ze steeds last had van diarree. Ze vroeg me of probiotica (goede bacteriën) konden helpen om haar darmklachten te voorkomen. Ik vond het een belachelijk idee en dat zei ik haar ook. Een paar maanden later vertelde ze me dat ze het toch had gedaan en geen last meer van diarree had gehad.’

Een enkel geval is natuurlijk geen bewijs, maar de positieve werking van probiotica blijft niet tot een enkel geval beperkt. Steeds vaker merken artsen dat mensen baat hebben bij het nuttigen van flinke hoeveelheden levende microben, zowel bij hardnekkige diarree als bij problemen met de stoelgang. Probiotica zouden zorgen voor een evenwichtige microflora in de darmen. Daarmee zouden ze niet alleen de darmwerking, maar ook de natuurlijke afweer verbeteren.

Een jaar of twintig geleden nog maar werd de dikke darm gezien als een plek waar niet verteerde voedselresten werden ingedikt en klaargemaakt om het lichaam weer te verlaten. Inmiddels weten we dat diezelfde dikke darm een compleet ecosysteem van enkele honderden verschillende soorten micro-organismen bevat. Bij elkaar zijn het 100 triljoen bacteriën met een totaalgewicht van ongeveer twee kilo.

De invasie van het maagdarmkanaal begint bij de geboorte als de baby zich door het geboortekanaal naar buiten wurmt en onderweg de nodige micro-organismen oppikt. Het ecosysteem ontwikkelt zich verder door borst- en/of flesvoeding en gewone voeding en is op tweejarige leeftijd min of meer compleet. Bij het ouder worden, verandert de samenstelling nog enigszins, maar bij de meeste mensen blijft darmflora vrij constant. Uitschieters daargelaten als een heftige buikgriep of, zoals boven, een behandeling met antibiotica.

De darmflora zorgt onder meer voor afbraak van voedingsstoffen die niet in de dunne darm zijn verteerd en voor de productie van aminozuren (bouwstenen van eiwitten) en vitaminen. Verder beschermt het ecosysteem ons tegen infecties, zoals ziekteverwekkers die met het voedsel meekomen. Meestal tenminste, niet altijd zoals de tienduizenden gevallen van voedselinfectie bewijzen. Tenslotte beïnvloedt de microflora de beweging van darmen en dus ook de stoelgang.

Aanvankelijk waren wetenschappers sceptisch over de werking van probiotica, maar dat begint langzamerhand te veranderen. Om te beginnen is vrij overtuigend aangetoond dat de bacteriestammen met een probiotische werking de passage door maag en dunne darm overleven. Dat is niet vanzelfsprekend. Het zoutzuur in de maag en de gal in de dunne darm doen heel wat micro-organismen sneuvelen. Onderzoek zowel in de darm zelf als van de poep van vrijwilligers laat zien dat een groot deel van de probiotica inderdaad in de dikke darm terechtkomt en daar zijn eventueel heilzame werk kan verrichten.

Het wetenschappelijk bewijs voor de heilzame werking zelf is wat dunner (excusez le mot). Het lijkt erop dat sommige probiotica de spijsvertering positief kunnen beïnvloeden. Zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek onder vrijwilligers dat Activia van Danone de passage door de darm versnelt en waarschijnlijk de stoelgang bevordert. Volgens een onafhankelijk wetenschappelijk panel van het Voedingscentrum is dat wetenschappelijk bewijs inmiddels voldoende om de claim te rechtvaardigen. Dat oordeel is echter gestoeld op een bescheiden aantal (vier) studies onder groepen vrijwilligers. Na elf dagen met drie porties Activia was bij hen de darmpassage gedaald van gemiddeld 14,5 uur naar 13 uur. Niet echt om over naar huis te schrijven dus. De verkorting valt ook ruim binnen de spreiding, die één individu kan ervaren. Je gaat tenslotte niet altijd even makkelijk naar de wc. Maar, zoals gezegd, individuen kunnen er baat bij hebben. Een woordvoerder van Danone Nederland meldt in ieder geval dat het bedrijf regelmatig briefjes en telefoontjes krijgt van vooral vrouwen die na jaren ellende eindelijk zijn verlost van hun constipatie.

Producenten claimen dat hun probiotica ook de natuurlijke afweer ondersteunen. Zo’n vage formulering doet al gauw denken aan vlierbesthee, Echineaforce en andere middeltjes waarvan de werking niet wetenschappelijk is bewezen. Tijdens een bezoek aan Vitapol, het researchcentrum van Danone bij Parijs, doet onderzoeksdirecteur Nicolas Gausseres zijn best om die indruk weg te nemen. Uit onderzoek blijkt volgens hem dat sommige probiotica – waaronder natuurlijk die van zijn eigen werkgever – de groei van ziekteverwekkende micro-organismen, zoals de beruchte Salmonella en Listeria, onderdrukken. Verder zouden ze het immuunsysteem alert houden en alleen daardoor al de natuurlijke afweer versterken.

Zijn bewering wordt ondersteund door onderzoek waaruit blijkt dat sommige probiotica cellen van het immuunsysteem prikkelen om bepaalde beschermende stoffen af te geven en de productie van andere, schadelijke stoffen te remmen. Artsen gebruiken probiotica daarom steeds vaker voor de behandeling van IBS (irritable bowel ofwel prikkelbare darm syndroom) en de Ziekte van Crohn. Volgens gastro-enteroloog Cummings gebeurt dat omdat in ieder geval een deel van de patiënten erbij gebaat is. Overtuigend wetenschappelijk bewijs over de effectiviteit is er echter niet.

Al met al blijkt dat de ’ontdekking’ van het ecosysteem in de dikke darm een heel nieuw terrein van onderzoek heeft blootgelegd. De industrie springt daarop in met producten die het ecosysteem verrijken met ’goede bacteriën’. Hoewel het wetenschappelijk bewijs voor de gezondheidsclaims aan de magere kant is, melden artsen steeds meer gevallen van mensen die baat hebben bij het gebruik van probiotica. Of dat altijd de ’dure’ moeten zijn, of dat je ook kunt volstaan met goedkope Bulgaarse yoghurt is iets dat je zelf uit moet proberen. Schadelijk zijn ze in ieder geval niet, behalve voor je portemonnee. Kies je voor de dure dan gaat in ieder geval een deel van het extra geld naar het wetenschappelijk onderzoek van het ecosysteem in de darm. Dat is ook een mooie gedachte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden