Tuin van de toekomst is somber én sprookjesachtig

De tuin van de vruchtbare bollen. © Hanneke van Dijk

Wat heeft de toekomst met biodiversiteit te maken? Alles. En wat heeft biodiversiteit met tuinen te maken? Heel veel. Tuinen kunnen een rol spelen bij het conserveren van zeldzame planten en dieren. In het Franse Chaumont kun je zien hoe tuinarchitecten, architecten en kunstenaars de tuinen van de toekomst zien.

'Geef jij niet een wat somber toekomstbeeld?" vraag ik Jeroen Jacobs. Ik denk aan de dakplatanen in zijn tuin die in leven worden gehouden door bloedtransfusie. "Wij houden wel van een beetje dramatiek, dat blijft goed hangen", zegt Jeroen, die met zijn broer Maarten Pit! Tuin- en Landschapsarchitectuur vormt. "We laten de mensen zien hoe de toekomst er misschien uit ziet als we nu de natuur en onze omgeving niet beter verzorgen."

Met hun tuin 'Manier avec précaution' ('Behandel met zorg') wonnen ze als enige Nederlanders de wedstrijd die werd uitgeschreven door het Festival International des Jardins bij het Domaine de Chaumont-sur-Loire in Frankrijk.

Het tuinenfestival krijgt elk jaar ruim driehonderd inzendingen uit de hele wereld waarvan er twintig uitgekozen worden. Bovendien krijgen vijf mensen uit verschillende landen een 'carte verte', een groene kaart om hun droomtuin te maken. Een gouden formule om elk jaar weer, nu al voor de 20ste keer, publiek te trekken.

Het kasteel van Chaumont ligt op een prachtige plek aan de Loire. De Franse koningin Catharina de Medici, echtgenote van Henry II, kocht het in 1550. Zij leidde een leven in de schaduw van Diane de Poitiers, de maîtresse van de koning, die zelfs Catherina's kinderen opvoedde. Toen de koning in 1559 overleed, nam Catharina wraak. Ze dwong Diane het weelderige kasteel Chenoncheaux te verlaten en stuurde haar naar het veel soberder Chaumont. Na haar overlijden ging het kasteel over in handen van verschillende eigenaren.

In 1875 werd het gekocht door de zeer fortuinlijke Marie Say die prinses werd toen ze trouwde met prins Henri de Broglie. Het echtpaar liet het kasteel tot een luxe verblijf verbouwen en richtte het in met wandtapijten, meubels en veel kunst. Van die inrichting is niet veel meer over, maar het lege kasteel vormt nu de achtergrond voor tentoonstellingen van hedendaagse kunstenaars. Kunst is ook te vinden op de binnenplaats van de fantastisch mooie paardenstallen die de Broglies lieten bouwen.

Het park rond het kasteel werd aangelegd door de landschapsarchitect Henri Duchêne. Het echtpaar leidde een luxe leventje en ontving gasten uit de hele wereld. Een Indische maharadja nam een keer een leuk cadeautje voor ze mee in de vorm van een olifant. Dit verklaart het graf op de hondenbegraafplaats dat wel heel groot is voor een hondje.

Maar aan alle geld komt een keer een eind. Marie's tweede echtgenoot bleek een behoorlijk gat in zijn hand had te hebben. Zij probeerde het gat te dichten met de verkoop van een paar duizend hectare grond, maar moest in 1938 uiteindelijk ook het kasteel en het park verkopen (aan de staat). Het Domaine de Chaumont-sur-Loire staat nu op de lijst van het Werelderfgoed van Unesco en is een centrum voor kunst en cultuur.

Tuinkunst komt aan bod in het Festival International des Jardins, het Tuinenfestival. De Belgische tuinarchitect Jacques Wirtz ontwierp in 1992 een gedeelte van het grote park de tuinen als bladeren aan een boom. Deze bladeren worden elk jaar gevuld met bijzondere thema's, van Moestuin tot Water en van Kleur tot Spelen.

Dit jaar zijn het de 'Jardins d'avenir', de 'Tuinen van de toekomst' of de kunst van de gelukkige biodiversiteit. Verwacht geen ontwerpen die geschikt zijn voor je eigen tuin. Het zijn tuinen met een verhaal, met een boodschap. Verrassende tuinen waar je om moet (glim)lachen. In de tuin van de 'Bulbes fertiles' ('vruchtbare bollen') zijn manshoge bollen gemaakt waarin organisch materiaal aan het verteren is om als vruchtbare grond te dienen voor de planten die er omheen staan.

In de tuin 'Le pollen excuberant' ('Overdadige pollen') bedachten ontwerpers uit de VS en Canada dat nog niet zo lang geleden onze voedselplanten veel gevarieerder waren dan nu en dat de tegenwoordige landbouw gereduceerd is tot maar een paar soorten. In het stuifmeel zit de geschiedenis van elke plant besloten. Klasjes met kinderen luisteren braaf naar het verhaal en vermaken zich met de in de lucht zwevende pollenbollen.

In de tuin van de verdwenen planten, 'Le jardin des plantes disparues' kun je niet anders dan droevig nadenken dat de uitgestorven planten alleen nog maar op bordjes geschreven staan. In de tuin 'L'envers de décor' ('De andere kant van het decor') groeien kleurige, gigantische bloemen onder een koepel waarin ze kunstmatig in leven worden gehouden. De ontwerpers waarschuwen dat dit wel eens het antwoord zou kunnen zijn op de afname van de biodiversiteit.

Bezoekers worden in een spiegel met zichzelf geconfronteerd. Als je nieuwsgierig je hoofd door een rond gat in de spiegel steekt, hoor je het geluid van vallend glas. Een waarschuwing om niet te ver te gaan.

In deze wonderlijke en verrassende wereld van toekomstige tuinen kun je wel een tijdje zoek brengen. Een mooie onderbreking op weg naar de vakantiebestemming. Het beste kun je in het dorpje Chaumont-sur-Loire de weg naar het "stade" nemen, dan parkeer je het dichtste bij de tuinen en hoef je niet zoals bij de hoofingang een heuvel op te sjouwen. Meteen rechts na de ingang is ook nog een mooie biologische moestuin.

Meer informatie:

Chaumont ligt 185 km van Parijs tussen Blois en Tours. Het Tuinenfestival is tot 16 oktober en van 1 juli tot 31 augustus zijn de tuinen 's avonds sprookjesachtig verlicht. www.domaine-chaumont.fr

De tuin van de overdadige pollen. © Hanneke van Dijk
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden