Tsjechische president moet op voor tweede ronde en gaat toch tv-debat aan

Milos Zeman voor een affiche waarop staat dat hij dit jaar weer president zal worden. Beeld AP

De zittende Milos Zeman won dit weekend de eerste ronde van de Tsjechische presidentsverkiezingen. Is de overwinning de opmaat naar een nieuwe populistische regering in Oost-Europa?

Milos Zeman is inmiddels een van de bekendste figuren binnen én buiten Tsjechië. En dat is bijzonder. Zeker als je bedenkt dat hij de functie van president bekleedt, een voornamelijk ceremoniële post.

Maar zo heeft Zeman, winnaar van de eerste ronde van de Tsjechische presidentverkiezingen, de functie nooit opgevat. De afgelopen vijf jaar roerde hij zich regelmatig in het publieke debat. Hij hamert op afschaffing van de sancties tegen Rusland, de annexatie van de Krim noemde hij een fait accompli waar Oekraïne en Moskou zelf overeenstemming over moeten bereiken, en zijn vriendschap met de Russische president Poetin steekt hij niet onder stoelen of banken. Regelmatig nodigt Poetin hem uit voor ceremoniële aangelegenheden

In Europa maakt Zeman zich niet geliefd met zo'n houding, maar in eigen land zijn de meningen verdeeld. Dat blijkt uit de overwinning van dit weekend. Hij won met 38,6 procent van de stemmen, en behaalde dus niet de 50 procent die nodig is om een tweede ronde van de presidentsverkiezingen overbodig te verklaren.

Populisme

Over twee weken weet Zeman of hij mag beginnen aan een nieuwe termijn. Critici houden de adem in, want men vreest voor een nieuwe populistische regering in Oost-Europa. Naast Zeman wordt ook de huidige premier Andrej Babis bestempeld als een populist. Onder meer vanwege zijn verzet tegen de komst van vluchtelingen en zijn uitspraken over de 'elite'.

Een Polen- of Hongarije-scenario wordt gevreesd, maar die vrees is niet helemaal terecht. Anders dan de buurlanden lijkt Babis voorlopig niet van plan de rechtsstaat af te breken en is hij niet per se een tegenstander van Europese samenwerking. Het zijn bovendien geen onderwerpen die veel stof doen opwaaien in Tsjechië. De Tsjechen maken zich vooral druk over de lage lonen. Ze verdienen gemiddeld tweederde minder dan een Duitse werknemer, terwijl de werkloosheid met 2,9 procent de laagste is in Europa en het bruto binnenlands product enorm groeit.

Bovendien is het nog maar de vraag of die zogenoemde 'populistische' regering er daadwerkelijk komt. Babis, een zeer vermogend zakenman die ervan verdacht wordt te hebben gefraudeerd met Europese subsidies, heeft tot op heden moeite een regering samen te stellen. Niemand wil regeren met zijn partij en voor een minderheidskabinet is er te weinig steun in het parlement.

Tweede ronde

Ook de overwinning van Zeman is geen gelopen race. In de tweede ronde, over twee weken, moet hij het opnemen tegen Jiri Drahos, een wetenschapper die nogal andere standpunten heeft dan zijn opponent. Drahos, voorstander van Europese samenwerking en van de Navo, behaalde in de eerste ronde slechts 26,6 procent van de stemmen. Maar de drie andere presidentskandidaten die gisteren afvielen, steunen hem allemaal. Met de steun van hun kiezers wint hij.

Zeman is zich daarvan terdege bewust. Hij ging door de knieën en zegde toe over twee weken op televisie met Drahos in de debat te gaan. Iets wat hij tot op heden weigerde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden