Tsjechische politiek belandt plots in woelig vaarwater

Na wat een saai verkiezingsweekeinde had moeten worden zijn de Tsjechen maandag wakker geworden in een nieuwe, politiek uiterst hectische wereld. De vermeende stabiliteit op politiek en economisch gebied is in één klap van de baan: de centrum-rechtse regeringscoalitie krijgt geen meerderheid in het nieuwe parlement.

Ook na een tweede telling, waarbij alle restzetels verdeeld werden, bleef de coalitie - van ODS (Democratische burgerpartij), ODA (Democratische burgeralliantie) en KDU-CSL (Christendemocraten) - steken op 99 van de in totaal 200 zetels. De ODS, de partij van premier Vaclav Klaus, blijft wel de grootste partij, maar kan zoals de zaken nu liggen geen meerderheidsregering vormen. Al heeft de sociaal-democratische partij (CSSD) van Milos Zeman een aanzienlijke winst weten te boeken (van 16 naar 45 zetels), ook deze partij kan niet zonder meer een meerderheidsregering gaan vormen. Want de huidige coalitie wil - ondanks stevige verschillen van mening over het tempo van de economische hervormingen en decentralisatie van de overheid - nog niet zonder meer uit elkaar en bij de rest van de oppositie heeft Zeman weinig te halen. Zijn CSSD heeft namelijk al voor de verkiezingen iedere samenwerking met extreem-rechts (de Republikeinse partij) en extreem-links (de Communistische partij van Bohemen en Moravië) uitgesloten.

“Wat nu” is dan ook de vraag die iedereen aan iedereen op dit moment stelt op en rond de Praagse burcht. Volgens waarnemers zijn er drie mogelijkheden: de huidige coalitie regeert als minderheidsregering door, ODS en CSSD vormen samen een “grote coalitie”, of president Havel wijst een technocraat aan om het land te leiden tot aan vervroegde verkiezingen begin volgend jaar. Voor de laatste variant betaat duidelijk het minste animo. Vervroegde verkiezingen zijn volgens premier Klaus onzinnig omdat de kiezers heus niet van de ene op de andere dag van mening zullen veranderen en het resultaat dus hetzelfde blijft. Klaus vreest dat het enige resultaat een lagere opkomst zou zijn omdat de Tsjechen op deze manier schoon genoeg krijgen van politiek.

Een grote coalitie tussen de conservatieve ODS en de sociaal-democratische CSSD ligt ook niet erg voor de hand. Niet zozeer omdat de programma's van de partijen te zeer verschillen, maar vooral omdat de respectievelijke partijleiders niet met elkaar door één deur kunnen. De populistische grootspraak van de flamboyante sociaal-democraat Zeman - die zijn kiezers heeft beloofd dat hij de hervormingen zal stoppen, de huren laag zal houden en de gezondheidszorg gratis zal maken - werkt allergisch op de koele, berekenende Klaus die vooral zijn boeken op orde wenst te houden.

Maar allergisch of niet, Vaclav Klaus zal het succes van de sociaal-democraten toch op een of andere manier politiek moeten vertalen, wil hij aan de macht blijven. De Tsjechen hebben immers massaal laten weten dat ze helemaal niet zo anders zijn dan de Polen, Hongaren of andere broedervolken in de overgang naar een vrije markteconomie en dat de hervorming sommige bevolkingsgroepen, zoals de arbeiders, boeren en gepensioneerden, keihard treffen. Een minderheidsregering onder leiding van de ODS zal daar nadrukkelijk rekening mee moeten houden.

Zeman zelf heeft al laten weten een minderheidscoalitie onder leiding van de ODS in principe te willen steunen, op voorwaarde dat zijn persoonlijke vijand Klaus geen premier wordt en aan aanzienlijk deel van het sociaal-democratische programma wordt overgenomen. In de Tsjechische republiek is het loven en bieden dan ook volop losgebarsten met als inzet het tempo van de resterende economische hervormingen en het sociale beleid. President Vaclav Havel, doorgaans meer een afstandelijk 'vader van de republiek' dan actief politicus, staat voor de moeizame taak om dit proces in goede banen te leiden. De democratische uitspraak van de kiezers mag geen geweld worden aangedaan, maar tegelijkertijd moet hij ook het imago van zijn land hoog zien te houden. Want zonder buitenlandse investeringen kan de Tsjechische republiek niet verder en die lijden onder politieke onrust. De Tsjechische kroon is maandag meteen al flink onder druk komen te staan en een devaluatie hangt in de lucht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden