Tsjechische kiezer is graaiende politici spuugzat

Nieuwe president moet vooral optreden tegen corruptie in het openbaar bestuur

De vertrekkend Tsjechische president Vaclav Klaus joeg deze week zijn critici de gordijnen in door een amnestie af te kondigen voor 7400 veroordeelden die vastzitten wegens corruptie. De Tsjechische krant Pravo reageerde woedend. "De architect van het systeem van corruptie geeft een generaal pardon aan fraudeurs en dieven, twee maanden voordat hij zijn functie moet neerleggen."

De vertrekkend president kan zijn schouders ophalen. De strijd om de Praagse burcht, de zetel van Tsjechische presidenten, gaat tussen twee voormalige premiers: de sociaal-democraat Milos Zeman en liberaal Jan Fischer. Vandaag en morgen kiezen de Tsjechen in een eerste ronde hun favoriet. Van de nieuwe president verwacht het publiek dat hij gevolgen verbindt aan de reeks corruptieschandalen van het afgelopen jaar.

Bijvoorbeeld de affaire-Rath. David Rath, de gouverneur van Centraal-Bohemen, had in mei van dit jaar net zijn koffertje volgepropt met 7 miljoen kronen (280.000 euro), toen hij opeens werd aangehouden. De schok was groot omdat justitie de zaak serieus lijkt aan te pakken. Rath zit in de cel.

Tot voor kort kon je als politicus in Tsjechië je gang gaan. Neem sociaal-democraat en ex-premier Stanislav Gross. Hij was niet zo lang premier, maar lang genoeg om eigenaar te worden van woningen die hij onmogelijk van zijn salaris kon betalen. Of de rechtse politicus Ales Rebicek, door de pers gedoopt tot 'symbool van het cliëntelisme'. Heel Tsjechië kan vertellen hoe hij als minister van transport zijn eigen bedrijf orders toespeelde. Sinds augustus vorig jaar is hij eigenaar van de voetbalclub Slavia Praag.

"De grote vissen worden niet genoeg vervolgd", zegt David Ondracka, directeur van Transparency International in Tsjechië. Vrijwel elk corruptieschandaal in Tsjechië staat in verbinding met een partijkas. "Mensen hebben nog altijd het gevoel dat politici kunnen doen en laten wat ze willen. Maar dat begint te veranderen", stelt Ondracka.

Het bewijs van die stelling is de lijst met aangeklaagde politici die iedere maand langer wordt. Een willekeurige greep: een oud-minister van defensie staat onder verdenking vanwege het te duur aankopen van militaire transportvliegtuigen. Een parlementariër werd onlangs in eerste instantie tot zes jaar cel veroordeeld, vanwege het aannemen van 40.000 euro aan steekpenningen uit de tijd dat hij loco-burgemeester van de stad Kolin was.

De huidige premier Petr Necas zag in twee jaar tijd al tien van zijn ministers vertrekken. De meesten moesten aftreden na corruptie-aantijgingen. Zijn eigen populariteit staat onder druk door de schandalen. Dat is ironisch, want hij won de verkiezingen met de belofte de corruptie aan te pakken.

"Er zijn nieuwe mensen benoemd in het Openbaar Ministerie", zegt Ondracka van Transparency International, die benadrukt dat het niet de bedoeling was van de politici om de corruptie zo kordaat aan te pakken. "Iedereen in het Openbaar Ministerie wist dat als je mensen boven een bepaald niveau aanpakte, je eigen hoofd rolde. Totdat zo'n nieuwkomer het probeerde. Tot ieders verbazing gebeurde er niets. Zo ging het balletje rollen."

Het grote publiek krijgt hierdoor een kijkje achter de schermen. Daar worden schimmige deals gesloten tussen het 'Dode Paard', de 'Maori Prinses', de 'Kolibri', het 'Katje' en 'Inspecteur Colombo'.

Deze figuren duiken op in uitgelekte telefoongesprekken tussen de voormalige burgemeester van Praag, Pavel Bem, en een lobbyist met de bijnaam 'Voldemort', de sinistere tovenaar uit de verhalen van Harry Potter.

De heren bespraken met wie de gemeente Praag contracten zou afsluiten. Ook Bem en 'Voldemort' zitten nu in de problemen. "Om de twee weken wordt er wel iemand gearresteerd", zegt Ondracka van Transparency International. "Dat is op zich positief, want de corruptie wordt eindelijk serieus genomen." De grote vraag is echter of de gesnapte politici ook daadwerkelijk veroordeeld worden.

Negen kandidaten
Voor het eerst in de geschiedenis kiezen de Tsjechen rechtstreeks hun president in twee rondes, verspreid over twee weken. Van de negen kandidaten die meedoen, zijn liberaal Jan Fischer en oud sociaal-democraat Milos Zeman, favoriet. Zeman kan rekenen op een lichte voorsprong in de laatste peilingen. Beide mannen zijn premier geweest en waren in het verleden lid van de communistische partij. Dat laatste wordt voornamelijk Fischer verweten. Hij beschouwt het zelf als een 'fout' en zegt daarvan 'te hebben geleerd.'

Zemans rol binnen die partij is voor de Tsjechen minder controversieel. Hij voegde zich bij de communisten op het moment van de Praagse lente (1968) - de periode waarin de communisten een gematigder koers voorstonden. Zeman wordt gezien als anti-establishment, hij brak jaren geleden al met de sociaal-democraten. Hij belooft een Europese koers te varen, maar wordt ook gezien als een populist.

De meest geruchtmakende kandidaat is de operacomponist Vladimir Franz. Hij ligt op de derde plek. Zijn hele lichaam - van hoofd tot tenen - is bedekt met tatoeages.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden